Тывада «Тыва Республиканың күрүнениң арагага болгаш наркотиктерге удур программазы» регионалдыг программаның бо чылын күүселдезиниң чамдык түңнелдерин үндүрген. Элээн каш кол угланыышкыннарда: чыдыг чашпан үнген черлерни узуткаарындан эгелээш, чурттакчы чон-биле социал реабилитация болгаш улуг хемчээлдиг профилактика ажылдарынга чедир.
Тываның Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының медеглээни болза, бо чылдың дургузунда регионда 2290,9 га черде чыдыг чашпанны узуткаан. Немей тывылган черлерни киирбишаан, планнаан ажылдың 99,4 хуузун күүсеткен. Химиктиг бүдүмелдер-биле 1212,5 га, механизастаттынган арга-биле 731,1 га, хол кадыыры-биле 117,3 га черлерни арыглап аштаан. Ооң мурнунда бок оът үнүп турган 230 га черде көдээ ажыл-агый культураларын тарып, черни катап ажыглалче киирген.
Чыдыг чашпанны узуткаары, ол ышкаш химиктиг бүдүмелдер садып алыры, саваларны чок кылыры дээн ышкаш хемчеглерже республика бюджединден ниитизи-биле 2930 муң рубльди тускайлаан.
Программаның кол кезээниң бирээзи – ведомстволар аразында информастыг чырыдыышкын ажылын аңгы-аңгы назы-харлыг бөлүктерге, ооң иштинде школачыларга болгаш аныяктарга чоруткан. Өөредилге черлеринде болгаш ажылчын коллективтерге темалыг кичээлдер, лекциялар болгаш беседалар, профилактиктиг акциялар болгаш хемчеглер, МИЧ-терге социал рекламалар болгаш материалдарны парлаан.
Республика Баштыңының грант деткимчези-биле «Дамырак» автономнуг коммерцияга хамаарышпас организациязының эрттирип турары «Этнокультурлуг сүлде-сүзүк өнчүзү – өгбелерниң мерген угааны» төлевилел шугуму-биле ол ажыл чоруп турар. Төлевилелде бот-тускайлаң психологтуг консультациялар база өг-бүлелерни хайгаараар хемчеглер, тыва дылда методиктиг сүмелерни парлап үндүрери кирген.
Берге байдалга таварышкан өг-бүлелерге социал реабилитация болгаш деткимче – күрүне программазының хемчеглеринде кол угланыышкын. Ведомстволар аразының рейдилери болгаш хайгааралы чедимче чок өг-бүлелерни тодарадыр кол ажыл бооп арткан. 2026 чылдың сес айларында ачы-дузаны көргүскениниң ачызында, 1772 ажы-төл азырап турар 698 өг-бүлени социал үделгеден хостаан. Чижээ, 601 өг-бүле (1565 уруг) амыдырал-чуртталгазының байдалы экижээни-биле ол хайгааралдан үнген.
Отчеттуг үениң төнчүзүнде, социал айыылдыг байдалда деп санаттынган 256 өг-бүле хайгааралда арткан. Анализ эки талаларны база көргүскен: 2025 чылга деңнээрге, ындыг өг-бүлелер саны 0,6 хуу эвээжээн.
2020–2024 чылдарда шак ындыг регионалдыг төлевилелдиң уламчызы болур Күрүнениң арага болгаш наркотиктерге удур программазын боттандырганы көскү түңнелдерни берген. Республикада арага болгаш ооң суррогадындан хораннанып өлген таварылгалар саны эвээжээн, арага психозундан аарыыр чорук база кызырылган. Чурттакчы чонну профилактиктиг хемчеглерже чурттакчы чонну хаара тудары база кадык болгаш идепкейжи социал амыдыралдыг аныяктар саны көвүдеп турар.
Республикага наркотиктиг бүдүмелдерден болгаш арагалаашкындан хостуг, айыыл чок болгаш кадык хүрээлелди тургузар дээн ажылдар күрүне программазының шугуму-биле 2030 чылга чедир уламчылаар.