Тываның мал ажыл-агыйлары 221 муң тонна сиген-ширбиил белеткээр планын 231 муң тонна чедирип, кыштаглаашкынче кирген. Тываның көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем сайыды Айдыс Куулар неделяның аппарат хуралында ооң дугайында республиканың Баштыңы Владислав Ховалыгга дыңнаткан.
Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының дыңнатканы болза, мал кыштаглаашкынының үезинде онза байдалдар тургустунуп келзе, малчыннарга дузалажыр чогуур мал чеминиң курлавыры белен. Регионнуң курлавырында 195 тонна, а муниципалитеттерде ниитизи-биле 688 тонна сигенни мөөңнээн.
Оон ыңай яамы билдингир чылдагааннар ужун, ооң иштинде агаар-бойдустуң байдалы-биле, чогуур хемчээлден эвээшти белеткээн ажыл-агыйларже кичээнгейни салган, республикада чүгле алды ындыг ажыл-агый бар. Мал чемин немей садып алырынга оларга ниитизи-биле 6,5 млн рубльдиң саң-хөө деткимчезин берген.
Эрткен чылын чер ажылдыглар гектардан 10-11 центнер сиген-ширбиилди кезип алган болза, бо чылын агаар-бойдус таарымчалыг болганындан 13 центнер чедиргенин сайыт демдеглээн. Мал чеминиң белеткелинге 4,2 муң хире кижини болгаш 2,2 муң ажыг техниканы хаара туткан. Калбак хемчээлдиг сиген кезер херекселдер ажыглаттынмас черлерге хол кадыырларын ажыглаан.
Айдыс Куулар дүжүт ажаалдазының өске-даа угланыышкыннарын кысказы-биле таныштырган. Чайгаар үнген сигенден аңгыда, тараа культураларын, тараан мал чемин, картошканы база ногаа аймаан үезинде ажаап алган. 65 муң тонна хире ажааттынган дүжүттүң үнези 1,9 млрд. рубль болганын специалистер санаан. 6 муң тонна тараа культураларын, ооң иштинде кызыл-тас, сула, арбайны 22,9 муң тоннаны, ооң иштинде 3,3 муң тонна мал чиир тарааны, 30,7 муң тонна картошканы, 5 муң тонна ногаа аймаан ажаап алган.
Эки дүжүттү колдуунда-ла үнүш тарыырынга күрүнениң деткимчезин алган ажыл-агыйлар чедип алган. 2026 чылда ол сорулгага 57,8 млн. рубльди тускайлаан, Тыва бодунуң орулгаларындан 33 млн ажыг рубль акшаны тускайлаан. Ол акша-хөреңги-биле чер ажылдыглар тарылганың шынарын экижидип, бедик шынарлыг үрезиннерни садып ап, ажыглаан.
Тыва суггат системаларын хөгжүдеринче хөй акша-хөреңгини аңгылааны улуг идиглиг болган. 2026 чылда суггарылга системазының сес төлевилелин ажылдаткан, тос кудукка чаштырып суггарар дериг-херекселдерни кошкан. Келир чылын ам-даа тос участокту кылымал суггарылга-биле хандырар.
ТР-ниң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының специалистери алызында көдээ ажыл-агый дүжүдүн оон-даа көвүдээрин баш бурунгаар дыңнаткан. Республиканың хөй чылдарда боттандырган тускай программаларындан оларны манап турар. Чижээ, тарылга шөлдерин калбартып, агро-арга-арыг мелиориация хемчеглерин чорудуп, ооң иштинде шөлдерни болгаш одар-белчиирни эрозиядан камгалаар дээш ыяштарны олуртуп, тарылга шөлдерин катап тургузар.
Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг мелиорацияны хөгжүдерин деткиир дизе, регионалдыг бюджеттен суггат системаларының төлевилелдерин кылырынга шупту чарыгдалдарның 90 чедир хуузун эгидип бээрин дааскан. Оон аңгыда, республика фермерлерниң чаштырып суггарар техника садып алыр чарыгдалдарының 90 хуузун баш бурунгаар бээринге белен.
Сөөлгү ийи чылда ол хемчеглерниң ачызында, суггат арыктарын болгаш өске-даа кылымал суггарылга системаларын катап тургузарынга 12 төлевилелди ажылдап кылгаш, боттандырып, амгы үениң чаштырып суггарар 12 системаларын садып алган.
Владислав Ховалыг республиканың Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының гидромелиоративтиг системаларын хөгжүдеринче база суггаттыг шөлдерниң үлүүн улгаттырарынче угланган 10-дан эвээш эвести төлевилелди чылда-ла боттандырар дээн эгелээшкинни деткээн.