Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг 2027 чылдың болгаш 2028, 2029 чылдарның планныг үезинде республика бюджединиң дугайында хоойлу төлевилелин Дээди Хуралче чоруткан. Амгы чурум ёзугаар ол хоойлу төлевилелин депутаттарның, чазак төлээлекчилериниң, Саналга палатазының, тус чер бот-башкарылга органнарының, Хөй-ниити палатазының болгаш өске-даа сонуургалдыг кижилерниң киржилгези-биле хөй-ниити дыңнаашкынын эртер.
Төлевилелге дыңнаашкыннар болгаш экспертиза соонда, Дээди Хуралдың чогуур комитеттеринче тодларгай сайгарып көөрү-биле киирер. Бо ажылдың түңнелдеринге даянгаш, комитеттер дараазында парлалга номчулгаларының үезинде депутаттарже саналдап киирери чаа хоойлуга хамаарыштыр санал-оналдарны болгаш немелделерни ажылдап кылыр.
Тываның хоойлужудулгазы езугаар бюджет номчулгаларын ийи чадага көөр. Биргизи дыңнаашыкнда республиканың кол саң-хөө планының кол чүүлдерин – чарыгдалдарның, хемчээлин, орулгаларның болгаш акша-хөреңгиниң хемчээлиниң чедишпезин сайгарып, дугуржур. Ийиги номчулгада тодаргай угланыышкыннар, ведомстволар, программалар болгаш төлевилелдер талазы-биле чарыгдалдарны тодаргай сайгарар.
Парламентиге киирген хоойлу төлевилелинде республиканың 2027 чылда орулгаларын 66,5 млрд рубль, чарыгдалдарын 67,7 млрд рубль кылдыр салган. Чедишпес түңү 1,2 млрд рубль хире, азы Бюджет хоойлузунда доктааткан хемчээлден ашпас.
Тываның бюджеди эрткен чылдарда ышкаш, социал угланыышкынны кадагалап алган – шупту чарыгдалдарның 65 чедир хуузу социал адырже угланган. Бюджеттиң бо кезээнде эң улуг чарыгдал өөредилгеге (25,9 млрд), социал политикага (11,3 млрд), кадык камгалалынга (5,7 млрд), күш-культура болгаш спортка (1,5 млрд), культурага (1,4 млрд) хамааржыр.
Ооң-биле чергелештир социал чарыгдалдарның албан күүселдези, азы күш-ажыл төлевириниң кудуку хемчээлин индексациялаанын база өскенин барымдаалап, бюджет ажылдакчыларының шалың төлевиринге, ол ышкаш ажы-төлдүг өг-бүлелерни, дайын хөделиишкиннериниң хоочуннарын болгаш оларның өг-бүлелерин, хоочуннарны, инвалидтерни деткиир хемчеглерге, ооң иштинде чиигелделиг ипотека-биле хандырар чарыгдалдар кол черде.
Тываның бюджединиң шупту чарыгдалдарының 41 хуузу, азы 28 ажыг млрд рубли муниципалитеттер акшаландырыышкынынга хамааржыр. Ол дээрге боттарның акша-хөреңгизи-биле хөгжүп – школалар, уруглар садтары болгаш эмнелгелерни тудуп, девискээрин чаагайжыдып, оруктарын септеп, социал төлевилелдерни боттандырарып шыдаар хоорайлар болгаш кожууннарга тускай сорулгалыг саң-хөө дузазы-дыр.
Республиканың чазаа келир үениң бюджединден 6,1 млрд рубльди инвестиция салыышкыннарынче ажыглаарын планнаан. 2027 чылда ол акшаларны эң-не чугула социал объектилер – Туран хоорайның 825 олуттуг школазы, Кызыл хоорайның уруглар сады, республиканың уруглар эмнелгези, өскүс уругларга чурттаар оран-сава, ол ышкаш эмнелгелер, библиотекалар, музейлер болгаш уран чүүл школаларының чаартылгаларынче ажыглаар.
Хоойлу езугаар бюджет төлевилелин парламентиже киирген хүнден 15 хонук дургузунда сайгарып көөрүн сагындыраал. Депутаттарның чедир ажылдааш, бадылааны документизин Тываның Баштыңынга ат салыр кылдыр киирер. Аңаа атты салган соонда, ол хоойлу албан езузу-биле күш кирер.