2026 чылдың октябрьдан эгелеп Россияда «Өг-бүле ипотеказы» программада чээли бээриниң чаа дүрүмнери күш кирген. Кол өскерлиишкиннерниң бирээзи – чээлиниң хуузу өг-бүледе ажы-төлдүң санындан хамааржыры: хөй ажы-төлдүг болза, хуузу эвээжээр. Амгы үеде бүгү чуртта чылда 2 хуулуг ипотека чүгле беш азы оон хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерге чедингир.
РФ-тиң Саң-хөө яамызы үш болгаш оон хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерге эң эвээш кудуку хуузу 2 ставкалыг чээлилерни чөпшээрээн регион Тыва болган. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг 2023 чылда эгелээн чуртталга тудуунга чиигелделиг чээли программазын хевээр арттырарын Россияның Президентизинден дилеп, республикага ындыг тускай хамаарылганы чедип алган.
Владимир Путин ол эгелээшкинни деткээн, чүге дизе Тыва «Өг-бүле ипотеказы» программага киржип эгелээнинден, чуртталга тудуунда рекордтуг өзүлдени көргүскен. 2025 чылда республикада чартык миллион дөрбелчин метр чуртталга шөлү дужааттынган — ол кажангызындан-даа хөй. Тудугнуң кол шимчедикчизи чиигелделиг ипотека болган, ону сөөлгү үш чылда 3300 ажыг өг-бүле ажыглаан.
Октябрь 1-де күш кирген чаа дүрүмнер езугаар, чаңгыс ажы-төлдүг өг-бүле квартира садып алырда, Тывада 6 хуу ставкалыг чээлини долдуруп болур. Өске регионнарда ол 10 хуулуг. Ийи ажы-төлдүг өг-бүлелер 4 хуу-биле чээлини ап болур, а РФ-те ол ниитизи-биле ийи катап бедик — 8 хуу. Чуртта үш, дөрт, беш база оон хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерге ол ставкалар 6,4 база 2 хуу болза, Тывада өг-бүлелерниң бо категорияларынга 2 хуулуг чаңгыс ставканы тургускан.
Өг-бүле ипотеказының өске чаа негелделери шупту регионнарга база Тывага дөмей. Чижээ, субсидия хуусаазын 30 чылдан 15 чылга кызырган. 15 чыл эрткенде, ол чээлини банкының рынок ставказы-биле төлеп эгидер. Чээлиниң түңүн өскерткени улуг чаартылга болган – үш болгаш оон хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерге ол 6 млн рубльден 10 млн рубль чедир өскен.
Өг-бүле ипотеказының арга-хевирлерин эде көргени, регионнарга федералдыг программаны күүседириниң негелделерин эде көөрүн негеп келген. Ынчангаш Тываның чазаа ол программаның республика кезээнче чогуур эдилгелерни киирген. «Өг-бүле ипотеказының» киржикчилер санынга, акшаландырыышкынның болгаш чуртталга тудуунуң хемчээлинге, чуртталга бажыңнарын ажыглалче кииреринге дээш, оон-даа өске негелделерге хамаарыштыр элээн каш чүүлдерни чаарткан.
Чижээ, «Өг-бүле ипотеказы» программага киржир тодаргай квотаны доктааткан. 2027 чылда 500 хире өг-бүле ону ажыглаарын магадылаан.
Оон аңгыда, чээлиниң түңүн улгаттырганы киржикчилерге элээн делгем болгаш таарымчалыг чурттаар черни шилип алыр арганы бээр, ол Президентиниң 2030 чылга чедир чуртталга бажыңнарының чедингирин — кижи бүрүзүнге 33 дөрбелчин метр шөл чедир улгаттырар дээн национал сорулгаларынга дүгжүп турар. Тывада сөөлгү үш чылда тудуг комплекизинче ипотека инвестицияларын киириштиргениниң ачызында, ол хемчээл 15,3 дөрбелчин метрден 17,7 дөрбелчин метрге чедир улгатканын сагындыраал.