Ноябрьның 5-те, Россия биле Моолдуң аразында дипломатчы харылзааның тургустунганындан бээр 105 чыл болган. Ийи чурттуң аразында стратегтиг кады ажылдажылга бүгү регионнуң турум чоруунга болгаш хөгжүлдезинге чугула черни ээлеп турарын Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг МАХ-та бодунуң каналынга демдеглээн. Россияның регионнарының аразында Моол-биле эң узун черде кызыгаарлажып чыдар Тывага ол кады ажылдажылга онза ужур-уткалыг, чүге дизе ол чурттарның чоннарын чүс-чүс чылдарның ниити төөгүзү болгаш культурлуг төрел харылзаазы демнештирген.
«Кады ажылдажылга дыка хөй адырларны хаара туткан — экономика болгаш транспорттан эгелээш, культура болгаш өөредилгеге чедир, бистиң харылзаавысты оон-даа чоокшуладып, бизнес, туризм болгаш гуманитарлыг солчулгаларга чаа аргаларны ажыдып турар. Ийи талалыг дугуржулга езугаар кожа-хелбээ аймактар-биле сырый харылзаалыг ажылдап турар бис» — деп, Владислав Ховалыг демдеглээн. Төөгүлүг үндезиннерге болгаш бот-боттарынга хүндүткелге даянып, бо кады ажылдажылга ам-даа быжыгар дээрзинге бүзүрелин баштың илереткен. «Кады чаа төлевилелдерни боттандырып, үе-биле шылгаттынган найыралывысты быжыглап шыдаар бис» - деп, ол бижээн.
Бөгүнде Россия биле Моолдуң аразында харылзаалар чүгле төөгүлүг өнчү-салгалга эвес, а тодаргай стратегтиг сорулгаларга үндезилеттинген. Чижээ, Тыва болгаш Увс аймакты таварты «Россия - Моол - Кыдат» транспорт коридорун тургузарынга ажылдар чоруп турар. «Хандагайты» эрттирилге пунктузунуң эде чаартылгазын доозуп, Моолду Енисей Сибириниң регионнары-биле харылзаштырар чаа орук маршрудун Азияның орук четкизинче каттыштырары – бо чоокку үениң сорулгаларның бирээзи. Бо чылын Кызылга эрткен IV-кү делегей чергелиг буддийжи форумга Моолдуң делегациязы база киришкен.
1921 чылдың ноябрь 5-те Москвага, РСФСР-ниң Чазаа биле Моолдуң Улусчу Чазааның аразында Найыралчы харылзааларны тургузарының дугайында дугуржулгага атты салган соонда, Россия биле Моолдуң аразында дипломатчы харылзаалар тургустунган. Ук документ ийи чурттуң чазактарының хоойлужудулгазын база узун хуусаалыг кады ажылдажылганың үндезинин хүлээп көргеш, албан езузунуң харылзааларының эгезин салган. А 1922 чылда Москва биле Урга (Улан-Баторнуң эрги ады) элчин черлерин тургускан.
Тыва Арат Республика үезинде, ооң соонда совет үеде, ам Россияда Тыва биле Моолдуң аразында албан-езунуң харылзаалары хөгжүп турар. 2026 чылда Моол биле Тываның аразында дипломатчы харылзааның тургустунганындан бээр 100 чыл болган.
Россияның Даштыкы херектер яамызының инициативазы-биле 2001 чылдың ноябрьда Кызылга Моолдуң чиңгине консул черин ажыткан, ол чүүл Тыва Республика биле Моолдуң аймактарының аразында садыг-экономиктиг, эртем болгаш культурлуг харылзааларны хөгжүдеринге идигни берген. Тываның Чазаа Убсанур, Ховд, Завхан, Хөвсгөл, Архангай, Баян-Өлгий деп алды аймак-биле идепкейлиг кады ажылдап турар. Делегациялар өөредилге, культура, кадык камгалал, садыг-саарылга, спорт болгаш туризм талазы-биле доктаамал солчулгалыг.