Тываның муниципалдыг тургузугларында малчын турлагларынче адыгларның халдаашкыннарындан камгалаары-биле тус чер эрге-чагыргалары ыыткыр дааштаар херекселдер-биле чепсеглеп эгелээн. Барыын-Хемчик кожууннуң эрге-чагыргазы бо эгелээшкинни бир дугаар эгелеп, тайга-таңды болгаш арга-арыг зоналарында малчыннарга аппараттарны төпчүткен садып-саарып, тарадырын организастаан. Ол сорулгага 50 дериг-херекселди садып алган. Хүрең адыглар көвүдээн үеде бо дээрге элээн дээштиг профилактика хемчээ-дир деп, Тываның дириг амытаннар камгалаар күрүне комитеди демдеглээн.
Тываның аңныыр хайгааралының күрүне комитединиң удуртукчузу Артыш Салчак ол угланыышкында ажылды күштелдирип, кадарчыларга дузаны көргүзеринче өске кожууннарны кыйгырган. Республикада адыглар-биле чидиг байдал артпышаан, чүге дизе хар ам-даа чагбаан, ооң иштинде тайга черлерде дириг амытаннар аъш-чем дилеп чоруп турарын ол сагындырган. Ведомствонуң дыңнатканы болза, адыглар ноябрь төнчүзүнге чедир кижилерге болгаш мал-маганга эң улуг айыылды тургузуп болур.
«Чоокку ийи неделя дургузунда бедик серемчилелдиг болурунче тус чер бо-башкарылга органнарының удуртукчуларын кыйгырып тур бис, кадарчыларны серемчилелин кошкадып болбас. Чурттакчы чон арга-арыгже болгаш тайга-таңды чоогунда девискээрлерже барбазын, ол ышкаш арыг агаарга хөй-ниити хемчеглерин эрттиреринге тургустунган шупту кызыгаарлаашкыннарны сагыырын база катап сагындырып тур бис» - деп, Артыш Салчак демдеглээн.
Сагындырыгларны ооң мурнунда-ла үндүрген болза-даа, дыштанылга эгелээни-биле малчын аалдарда назы четпээннерниң турары демдеглеттинген. Оларның киржилгези-биле онза болуушкуннар болбаан-даа болза, чагырга черлериниң баштыңнарынга ындыг чүүлдерни болдурбазы оларның хууда харыысалгазында дээрзин база катап сагындырган.
Тываның аңныыр күрүне комитединиң дыңнатканы-биле алырга, эрткен неделя дургузунда адыгларның чурттакчылыг черлерже болгаш малчын аалдарже адыглар чоокшулап келгениниң дугайында чурттакчы чондан 28 дыңнадыг келген, оларның 17-зи бадыткаттынган. Улуг-Хем, Бии-Хем, Эрзин, Кызыл, Чөөн-Хемчик, Барыын-Хемчик, Бай-Тайга, Чеди-Хөл, Тере-Хөл кожууннарга база Кызыл хоорайга адыглар көзүлген. Кызылда оң талакы дачаже адыг чоокшулап кээрге, ону дораан илередип, узуткаан. Кижилерге айыылды тургузуп келген ниитизи-биле 17 адыгны эрткен үе дургузунда узуткаан.
Бүгү республикада 318 малычн турлаглары адыглар халдап болур айыылдыг черлерде турары демдеглеттинген. Аңчылар бригадалары кожууннарда адыглар санын контрольдаар дээш, хүннүң-не ажылдап турар. Дириг амытаннар камгалаар күрүне комитединиң инспекторлары хамаатылардан кирген шупту дыңнадыгларже дарый үнүп турар.
Специалистер адыглардан бодун болгаш ажыл-агыйын камгалаарда сагыыр ужурлуг дүрүмнерни кижилерге база катап сагындырган. Чижээ, бок төгеринге харыысалгалыг болурун сагындырган: арга-арыгга аъш-чем артынчыларын октавас азы чурттакчылыг черлерниң кыдыында бок төгер черлерни ажык арттырбас. Чыт араатаннраны хаара туда бээр. Тайгы кыдыы черлерде мал ээлери орайтай бергенде азы кежээ малын одарлатпас. Кажаа-хорааны быжыглап, кадарчы кадарчы ыттарны ажыглаары чугула.
Бажыңыңар, дачаңар чоогунга азы орукка адыг көрүп каар болзуңарза, дүрген дузаның 112 азы Тываның күрүнениң аңныыр хайгаарал комитединиң изиг шугумунуң 8-923-543-31-33 дугаарлыг телефоннарынче дораан дыңнадыры чугула.