Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Бөгүн Кызылдың Арат шөлүнге болуп эрткен «Россияның чоннарының чаңгыс демнежилгези – Улуг Тиилелгелерниң дөзү!» делгелгениң ажыдыышкынынга киришкен. Үжен темалыг делгелге булуңунда Ада-чурттуң Улуг дайынының чылдарында тыва чоннуң күш-ажылчы болгаш дайынчы маадырлыг чоруунуң, ол ышкаш амгы үеде Ада-чурт камгалакчыларының дайынчы чедиишкиннериниң дугайында документалдыг барымдааларны көргүскен.
Делгелгени Россияның шериг-төөгү ниитилелиниң регионалдыг салбыры биле Тыва Республиканың Национал архиви болгаш регионнуң Культура яамызы кады белеткээн.
Ук хемчегни Россияның шериг-төөгү ниитилелиниң даргазының чөвүлекчизи Ростислав Мединскийниң эгелээшкини езугаар, Тыва Республиканың Чазааның деткимчези-биле республикага организастаан «Төөгү болгаш сактыышкын» деп шериг-төөгү шуулганының ажылы-биле эрттирген.
Владислав Ховалыг Ада-чурттуң Улуг дайынынга Тыва Арат Республиканың киржилгезин демдеглээш, чыылганнарга байырны чедирген.
«Ада-чурттуң Улуг дайынының үезинде, Тыва фашизмге удур демиселге ССРЭ-ниң баштайгы эвилелчизи апарганын сагындырып кээр-дир. Чоннуң чаңгыс деминиң хүнүнүң бүдүүзүнде делгелгениң ажыттынып турары онза ужур-уткалыг» - деп, ол чугаалаан.
Россияның чоннарының чаңгыс демнежилгези анаа-ла ындыг билиишкин эвес, а чуртка чүс-чүс чылдарда эң-не берге үелерни шыдажып эртеринге дузалаан шын улуг күш-түр деп, республика баштыңы демдеглээн. «Бөгүн бистиң чуртувустуң бүгү чоннарының төлээлери амыр-тайбың дээш, Россияның келир үези дээш эгин кожа тулчуп чорда, ол онза күштүг кылдыр көстүп турар. Оларның маадырлыг чоруу бистиң чуртувустуң төөгүзүнче кезээ мөңгеде киир бижиттинген» - деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.
Ол Россияның шериг-төөгү ниитилелинге, Тываның Национал архивинге, делгелгени чыырынга үлүг-хуузун киирген кижи бүрүзүнге четтиргенин илереткен. Владислав Ховалыг делгелгени сагыш-сеткилге дээптер шын кылдыр кылырынга дузалажып, өг-бүле архивтери-биле үлешкен Россияның Маадырларынга болгаш бүгү-ле кижилерге онза өөрүп четтиришкинни илереткен.
Россияның шериг-төөгү ниитилелиниң регионалдыг политика департаментизиниң директору Аяна Шойгу делгелге Ада-чурттуң Улуг дайынынга тиилелгени чедип алырынга үнелеп четпес үлүг-хуузун киирген Тываның чонунга сеткилинден хүндүткелдиң болгаш өөрүп четтиргенин айтып, республика бүгү делегейге быжыг туруштуң болгаш чаңгыс демниг чоруктуң үлегерин көргүскенин база ооң чурттакчылары өгбелериниң чаңчылдарын хүндүткел-биле уламчылап чоруурун ол демдеглээн.
«Бүгү чүвени фронтуга, шупту чүве тиилелге дээш!» деп өлүм чок сөстер сиңниккен буянныг ишке өг-бүле бүрүзү киришкен. Тыва чоннуң алдарлыг оолдар, кыстары бо коргунчуг дайынга маадырлыы-биле тулушкан. Бөгүнде оларның салгакчылары төөгүлүг алыс шынны болгаш чөптүг чорукту камгалаар дээш, тускай шериг операциязының шөлдеринге боттарының амы-тынын өргүп чоруур. Делгелге силерниң кижи бүрүзүнүң сагыш-сеткилинге артып, улуг Ада-чуртувус, бистиң ниити төөгүвүс дээш бедик тура-соруктуң болгаш чоргааралдың үндезини апаарынга идегээр бис» - деп, ол демдеглээн.
Делгелге ажыдыышкынының үезинде, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг биле Тыва Республиканың иштики херектер сайыды Юрий Завьялов Россия Федерациязының аныяк хамаатыларынга Россияның паспорттарын байырлыы-биле тывыскан.