Ноябрь 1 – Тыва дыл хүнү. Ол кижи бүрүзүнге үнелиг хүн. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг национал бот-тускайлаңны кадагалап арттырарынга байырлалдың онзагай ужур-утказын онзалап демдеглээш, чаңгыс чер чуртугларынга кыйгырыгны кылган.
«Бөгүн Тыва дыл хүнү. Бистиң кижи бүрүзүнге эргим хүн» - деп, республика баштыңы байыр чедириишкининде бижээн.
Владислав Ховалыг амгы үеде төрээн дылды кадагалап арттырары хүн бүрүде бергедеп турарын демдеглээн. Олдээрге күрүнеден база хамааты бүрүзүнден хамаарылганы негеп турар ниити сорулга-дыр деп сагындырган.
Бо чылын байырлалды Шулуу Чыргал-оолович Саттың төрүттүнгенинден бээр 100 чыл оюнга тураскаадып эрттирип турар. «Тыва дыл эртеминиң үндезиннерин салган шылгараңгай эртемден база бир дугаар тыва профессорнуң ажылын 21-ги чүс чылда амгы байдалдарны барымдаалап, ону уламчылаары бистиң хүлээлгевис-тир» - деп, ол демдеглээн.
Ол сорулганы чедип алыры-биле республикада 2033 чылга чедир тыва дылды хөгжүдер стратегия бадылаттынган. Амгы үеде үениң негелдезинге дүүшкен өөредилге номнарын үндүреринче болгаш төрээн дылды чурагайжыдарынче кичээнгейни угландырып турар бис. Ындыг-даа болза, чаңгыс-даа программа бот-тускайлаң ажылдавас деп Ховалыг демдеглээн: «Дылдың салым-чолу класстарга эвес, а өг-бүлеге шиитпирлеттинер. Эң-не кол эртиневисти чүгле кады кадагалап камгалап шыдаар бис».
Тываның Баштыңы бодунуң кыйгырыында, тыва дылывыс чонувустуң эгээртинмес мерген угаадыгларын болгаш билиглерин, онзагай төөгүлерни болгаш ужур-чаңчылдарны дамчыдып чоруур быжыг көвүрүг-дүр. Төрээн дылывыс кезээде чоргааралдың үндезини болуп, бодалдарын, сагыш-сеткилин хостуг илередип чоруур чепсек болурун, а кижи бүрүзү тыва дылынга чоргаарланып, ону хумагалап, үнелеп чоруурун күзээн.
Республиканың культура болгаш өөредилге албан черлеринге байырлалга тураскааткан янзы-бүрү культура-чырыдыышкынныг хемчеглер болуп эрткен. Программада номнар болгаш онлайн делгелгелер, мөөрейлер, угаан оюннары, ыыткыр номчулгалар, келир үеде төрээн дылдың ужур-дузазынга хамаарышкан сайгырылгалар кирген. Ол ышкаш мюзикл-шиини база көргүскен.
Хемчеглерниң кол сорулгазы – тыва дылды нептередири, дыл өнчү-салгалын кадагалап арттырары. Байырлал келир салгалдарга чаңчылдарны болгаш өгбелерниң билиглерин дамчыдарының чугулазын республиканың чурттакчыларынга база катап сагындырып турар.