Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг октябрь 21-ден 23-ке чедир Красноярск хоорайда эртип турар «Россия – спортчу күрүне» деп делегей чергелиг форумнуң ажылында киржип турар. Форумда делегейниң 35 чурттарындан үш муң ажыг киржикчилер чыылган.
Бо дээрге Россия Федерациязының Президентизиниң чарлыы база Россияның Чазааның деткимчези-биле чурттуң спортчу адырында 14 дугаар эртип турар чылдың кол болуушкуннарының бирээзи болур. Форум спорт хөгжүлдезиниң стратегтиг сорулгаларын, ооң иштинде спортчу инфраструктураны экижидерин, кадык амыдыралды нептередирин болгаш делегей чергелиг кады ажылдажылганы быжыглаарын сайгарар арганы берип турар.
Владислав Ховалыг МАХ мессенджерде бодунуң каналында бо чылдың шуулганы «Спорт: өскерлиишкиннер үезинде делегейни каттыштырары» кол темада эртип турар болгаш Тывага онза хамаарылгалыг деп чугаалаан. «Бөгүнгү байдалда спорт чоннарны каттыштырып, шынчы чижилгениң принциптеринге бердингенин кадагалаан чугула көвүрүглерниң бирээзи болуп арткан» - деп, ол демдеглээн. Форумга чедип алган дугуржулгалар тыва спортчуларга чаа оруктарны ажыдып, шыырак спортчу төп кылдыр регионнуң туружун быжыглаар ужурлуг деп республика баштыңы бүзүрелин илереткен.
2026 чылда «Россия – спортчу күрүне» шуулганның ажыл-агыйжы программазы хемчегниң төөгүзүнде эң улуу болур. Үш хонук дургузунда 40 хире аңгы хемчеглер, төгерик столдар болгаш стратегтиг сессиялар эртер. Ол ышкаш хөй санныг өөредилге, культура болгаш спортчу хемчеглер база болур.
Тыва Республикадан Арслан Матпа-Кара биле Аэлита Шактарның өг-бүлези спортчу программаның бир хемчээ – «Спортчу өг-бүле – Россияның күжү» деп инклюзивтиг фестивальга киржир. Фестиваль Сибирь федералдыг округтуң бүгү булуңнарындан дайынчы хоочуннарның 30 өг-бүлезин мөөңнээн. Киржикчилерге маргылдаалардан аңгыда мастер-класстарны, культурлуг-чырыдыышкын хемчеглерин организастаан.
Владислав Ховалыг Тывадан киржикчилер-биле база ужурашкан. Өг-бүлениң баштыңы, дайынчы хөделиишкиннерниң орден-медальдарлыг хоочуну Арслан Сергеевич бодун туттунуп билири, корум-чуруму болгаш быжыг мөзү-шынары-биле онзаланган. «Ол чаңгыс чер чурттуглары болгаш эш-өөрүнүң аразында улуг хүндүткелдиг» - деп, Владислав Ховалыг демдеглээн. Арслан биле Аэлитаның өг-бүлези беш ажы-төлдүг. Ада-ие оларның кижизидилгезинче болгаш өөредилгезинче улуг кичээнгейни салып, ооң-биле чергелештир республиканың амыдыралынга идепкейлиг киржип, боттарының үлегери-биле өскелерни кадык амыдыралче хаара тудуп турар.
Тывада Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүле ыдыктарының чылында ындыг өг-бүлелер демниг чоруун болгаш ужур-чаңчылдарга бердингенин – регионнуң тура-соруун бадыткап турар деп Владислав Ховалыг демдеглээн.
Октябрьның 22-де, форумнуң эге хүнүнде, республиканың удуртукчузу Россияның Президентизиниң Сибирь федералдыг округта бүрүн эргелиг төлээзиниң чанында Чөвүлелдиң база «Сибирь дугуржулгазы» регионнар аразының ассоциациязының Чөвүлелиниң каттышкан хуралынга киришкен. Сибирьниң регионнарында адаптивтиг күш-культураны хөгжүдери – хуралдың кол темазы болган. Киржикчилер спортчу объектилерниң чедингир четкизин калбартырын, оларны тускай дериг-херексел-биле чепсеглээринден эгелээш, кадрларны белеткээринге чедир элээн каш айтырыгларны сайгарган.
Адаптивтиг спорттуң информастыг деткимчезинче онза кичээнгейни угландырган. Бүрүн эргелиг төлээ Анатолий Серышев спортчуларның чедиишкиннерин нептередириниң болгаш кижи бүрүзүнге тренерлер-биле харылзажырының, спортчу шөлдерниң адрестери база барып болур спортчу хевирлер дугайында медээлерни тып алырынга дузалаар билдингир навигация системазын тургузары чугула апарган деп айыткан.
Владислав Ховалыг Тывада адаптивтиг спортту хөгжүдери мурнады хөгжүдер сорулгаларның бирээзи дээрзин айыткан. «Амгы үеде «Победа» СКТ-ниң баазазынга көргүзүглүг-чырыдыышкын төвүн тургузар дугайында айтырыгны сайгарып тур бис. Төлевилел кадыкшылы кызыгаарлыг кижилерге болгаш тускай шериг операциязының хоочуннарынга доктаамал белеткенип, реабилитацияны эртер арганы бээр. Аңаа хамаарыштыр нормативтиг баазаны белеткеп турар» - деп, ол дыңнаткан. Республика Баштыңы чедингир спортчу хүрээлелди болгаш чурттакчы чонга дең байдалдарны тургузары – регионнуң эрге-чагыргазының чедип алыр дээш кызыдып турары стандарты-дыр деп демдеглээн.
Октябрьның 23-те, пятницада, форумнуң ажыл-агыйжы программазының кол болуушкуну – «Спорт: өскерлиишкиннер үезинде делегейни каттыштырары» деп пленарлыг хурал болуп эртер. Аңаа Россия Федерациязының Чазааның Даргазының оралакчызы Дмитрий Чернышенко, Россияның спорт сайыды Михаил Дегтярев, самбога делегей федерациязының президентизиниң дузалакчызы Асаи Нобуюки, Камеруннуң спорт болгаш күш-культура сайыды Муэль Комби Жан Нарцисс, Узбекистанның спорт сайыды Адхам Икрамов, Белорусьтуң спорт болгаш туризм сайыды Сергей Ковальчук база Школачы спорттуң бүгү-делегей чергелиг федерациязының президентизи Желько Танаскович олар сөстү алырлар.
Чогуур яамыларның удуртукчулары спортчу адырның делегей чергелиг кады ажылдажылгазын калбартырының болгаш ону сайзырадып хөгжүдериниң аргаларын сайгарып чугаалажыр.