Кызылда 1 дугаар ортумак школаның 110 чыл оюнга тураскааткан байырлыг хемчег болуп эрткен. Өөредилге чери чүс чыл ажыг төөгүзүнде республиканың кол өөредилге төптериниң бирээзи апарып, башкылаашкынның бедик арга-мергежилиниң ужур-чаңчылдарын кадагалап, чаңгыс эвес салгалдың төлептиг доозукчуларын кижизиткен.
1916 чылда Белоцарск хоорайга 47 өөреникчилиг бирги школа ажыттынганындан школаның төөгүзү эгелээн. Чаңгыс башкы Александр Богатков баштайгы директору турган. Сөөлгү чүс чылда школа республика-биле деңге өскерлип, Тываның өөредилге системазының хөгжүлдезинге улуг үлүг-хуузун киирген.
Ада-чурттуң Улуг дайынының чылдарында эрес-дидим болгаш маадырлыг чоруун көргүскен башкыларга болгаш доозукчуларга сактыышкын тураскаалы школаның төөгүзүнде онзагай черни ээлеп турар. Оларның аразында ССРЭ-ниң Маадырлары – школаның адын эдилеп чоруур Михаил Бухтуев база Николай Макаренко бар. Ажыл-чорудулганың аңгы-аңгы адырларында чедиишкинниг ажылдап чоруур доозукчулар, оларның аразында Россияның Маадыры, Россияның Айыыл чок чорук чөвүлелиниң секретары Сергей Шойгу өөредилге черинге алдар-атты эккелген.
«Бистиң төөгүлүг бирги школавыс республиканың өөредилге системазының тургустунарынга болгаш сайзыраарынга үлүг-хуузун кииргени чугаажок. Бо хүнде бүгү коллективке дараазында юбилейинге чедир бүзүрелдиг бурунгаар шимчээшкинни, ол ышкаш чаа салгалдың аныяктарын кижизидеринге болгаш белеткээринге ам-даа чедиишкиннерни, а бистиң чаңгыс чер чурттугларывыс Ада-чуртувуска шынчы болгаш бердинген бараан болурунга бүзүрээр мен. Кайгамчык бо юбилейи-биле байыр чедирип тур мен» - деп, Сергей Шойгу төрээн школазынга байыр чедириишкинниг видеозунда демдеглээн.
Тываның өөредилге сайыдының оралакчызы Мерген Хомушку коллективке болгаш башкылаашкын ажылының хоочуннарынга Өөредилге яамызының өмүнээзинден байырны чедирген. Тыва Республиканың Баштыңының шаңналын, ол ышкаш регионнуң Өөредилге яамызының Хүндүлел бижиктерин школа ажылдакчыларынга тывыскан. Шаңналдар башкыларның бедик арга-мергежилин, оларның ажылынга бердингенин болгаш регионда өөредилгениң хөгжүлдезинге үнелеп четпес үлүг-хуузун демдеглээн үнелел болган.
Кызылдың 1 дугаар школазы ада-чурт кижизидилгениң эң-не эки чаңчылдарын кадагалап, өөреникчилерниң угаан-медерелин болгаш чогаадыкчы аргаларын сайзырадып, патриотчу кижизидилгеже кичээнгейни салып, өөреникчилерни келир үеде профессионал ажыл-чорудулгага белеткеп турар.
