Республиканың малчыннар байырлалының үезинде Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның чарлааны «Хойжу» мурнады боттандырар төлевилел регионга 2027 чылдан 2031 чылга чедир ажылдаар. Республиканың чазаа аңаа хамаарышкан доктаалды хүлээп алган. «Тыва Сибирьниң мурнакчы мал ажыл-агыйлыг регионнарының бирээзи деп эрге-байдалын салбаан. Ол турушту быжыглаары-биле «Хойжу» деп кол угланыышкынныг төлевилелди боттандырып эгелээр бис» - деп, регионнуң удуртукчузу чарлаан.
Хой болгаш өшкү ажыл-агыйын хөгжүдеринче угланган төлевилелдиң бирги сорулгазы – регионга аъш-чем хандырылгазын хандырары. Төлевилел чорудуу-биле көдээ ажыл-агый бүдүрүкчүлеринге адырның иштинге доктаамал деткимче хемчеглерин тургузуп, хой болгаш өшкү малды өстүрүп-көвүдедириниң үндезин аргаларын кадагалап арттырып, адырның экономиктиг үре-түңнелдиин бедидерин чедип алыр. Тыва Республиканың Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызы мурнады боттандырар төлевилелди удуртур.
Владислав Ховалыгның даалгазы-биле ажылдап кылган эгелээшкин бүдүрүлге, социал болгаш өөредилге адырларын хаара тудар комплекстиг программа болур. Төлевилелде киржип турар фермерлерге шээр мал ажыл-агыйын хөгжүдеринге грантыларны тыпсыр, аңаа «чемпион» азы «мурнакчы» эрге-байдалдыг арга-дуржулгалыг малчыннар, а ол ышкаш ол адырда беш чылдан эвээш эвес үе дургузунда ажылдаан ишчилерны мурнай шилиир. ИПСЭР-биле мал семирти азыраар, мал согар, дүк кыргыыр черлерлиг амгы үениң хой ажыл-агыйлары тургустунар.
2032 чылга чедир төлевилел күүселдези-биле, республикада төрүүр шээр малдың баш санын 196,7 муң чедир көвүдедир, амгы деңнелден ийи катап хөй болур. Адырга 248 чаа ажыл-агый субъектилери тургустунар, бүдүрүкчү кошкарлар коданнарының саны чедиден 15 чедир көвүдээр.
«Хойжу» төлевилелинге ниитизи-биле 1,57 млрд рубльди тускайлаар. Ооң 650,4 млн рубли федералдыг бюджеттен, 673,6 млн рубли республика бюджединден, 248 млн рубли бюджеттен дашкаар үндезиннерден тургустунар.
«Хорриот» федералдыг күрүнениң информация системазының дыңнатканы-биле алырга, 2026 чылдың январьга чедир республикада ажыл-агыйларда шээр малдың саны 607 муң баш турган. Чылдың бирги чартыында 291 муң баш анай, хураганны алган, план 102 хуу күүсеттинген. Малдың чаш төлүн камгалап алганы 82 хуу болуп, планны 80 хуу ажырган. Республикада 36 уксаалыг малдарлыг 30 ажыл-агыйда уксаажыдылга баазазы ажылдап турар, оларның алдызында ийи хевирниң мал-маганы бар. Олар чолдак семис кудуруктуг уксаалыг хойларны база совет дүктүг уксаалыг өшкүлерни өстүрүп көвүдедип турарлар.
Эртемденнер биле мал ажыл-агыйлары 2024 чылда чаа өшкүнү — «тыва чөөктүг» уксааны үндүрүп, чөөктү калбаа-биле болбаазырадырынга болгаш кашемир бүдүрүлгезин сайзырадырынга перспективаларны ажыткан.