Тываның аңныыр хайгаарал күрүне комитеди республиканың чурттакчыларын арга-арыгже болгаш тайга чоогу черлерже кирерин, ол ышкаш арыг агаарга массалыг хемчеглер эрттирерин хораан регион девискээринде шупту кызыгаарлаашкыннарны шыңгыы сагыырын кыйгырган. Чурттакчылыг черлер болгаш малчын аалдарже тайгадан адыгларның бо-ла үнүп кээр апарганы-биле ол хемчегни киирген. Чоокку хүннерде регионга хар чаап эгелээри-биле адыглар оон-даа идепкейлиг апаарын аңныыр чериниң ажылдакчылары сагындырган.
Тыва Республиканың дириг амытаннар камгалаар күрүне комитединиң даргазы Артыш Салчак регион чазаанга болуп эрткен аппарат хуралынга ыраккы малчын турлагларда көдээ ишчилер-биле харылзааны тударын, серемчилелди кошкатпазын чагырга даргаларындан дилээн. Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыгга адыглар талазы-биле амгы байдалды болгаш чурттакчы чоннуң айыыл чок чоруун хандырар талазы-биле кандыг хемчеглерни ап турарын ол илеткээн.
Артыш Салчактың чугаазы-биле алырга, чүгле эрткен неделяда чурттакчы чондан адыглар чоокшулап келгениниң дугайында 35 медээ келген. Бо дыңнадыглар Улуг-Хем, Сүт-Хөл, Кызыл, Бии-Хем, Тес-Хем, Чөөн-Хемчик, Тере-Хөл кожууннарда база Кызыл хоорайга демдеглеттинген, ол ышкаш Хербис даанга болгаш хоорай парыгынга адыгны көргенин улус дамчыткан. Хоорайдан келген ол ийи медээ меге болган. Келген шупту медээлерниң сези бадыткаттынган, а чурттакчылыг черлерже база малчын аалдарже чоокшулап келген адыгларны узуткаар ужурга таварышкан. Ведомствонуң дыңнадыы-биле алырга, август 20-ден октябрь 16-га чедир Тываның чурттакчыларындан ниитизи-биле 427 дыңнадыг кирген, оларның 30 хуузу меге болган.
Республикада амгы байдалды барымдаалап, ведомство сентябрь эгезинден адыглар санын өйлээр болгаш чурттакчылыг черлерни аштаан араатаннардан камгалаар хемчеглерни чорудуп турар. Тываның Баштыңының даалгазы-биле чурттакчылыг черлер болгаш малчын аалдарже чоокшулап, мал-маганче халдаан адыгларны узуткаары-биле шупту муниципалдыг тургузугларда дүн-хүн чок ажылдаар аңчылар бригадаларын тургускан. Ниитизи-биле 513 кижиден тургустунган 89 бригада бар. Кожууннуң аңныыр инспекторлары оларның ажылын удуртуп турар.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг байдалды бодунуң контролюнда алганын демдеглээн. «Кижилерниң, ылаңгыя уругларның айыыл чок чоруун хандырып, чаа айыыл-халаптарны болдурбазы – мурнады боттандырар хемчеглер болуп арткан. Хоойлу езугаар адыгларның санын өйлеп-таарыштырар дээш оларны адары - үезинде хүлээп алдынган чугула хемчег болур» - деп, ол демдеглээн. Регионнуң Баштыңы чугаа соонда, элээн каш даалгаларны берген.
ТР-ниң Аңныыр хайгааралының күрүне комитединге адыгларның чурттакчылыг черлерже, оруктарже, турисчи болгаш өөредилге объектилеринче чоокшулап келирин хайгаарап, аңчылар бригадаларның ажылын шүүштүрүп, муниципалдыг чагыргалар-биле кады малчын турлагларын контрольдап, мал ажыл-агыйлары-биле доктаамал харылзаага турарын дааскан. Чурттакчы чоннуң серемчилелин деткиири-биле, айыыл чок чорук хемчеглериниң болгаш арга-арыгже киреринге кызыгаарлаашкыннар дугайында дыңнадыгларны ам-даа тарадыр.
Кожуун чагырга даргалары доктааттынган кызыгаарлаашкыннарны сагыырын чедип алыр. Уругларның айыыл чок чоруу дээш, тус черниң эрге-чагыргазы республиканың Өөредилге яамызы-биле кады школачыларны бажыңнарындан өөредилге черлеринче баар-чанарын организастаар, арга-арыг чоогунда оруктарга боттары чорбазын чагыырын сүмелээн.