Главная
Пресс-служба
Медээлер

Тывадан башкы база күрүне ажылдакчызы бедик федералдыг шаңналдарга төлептиг болган

19.10.2026 17:49

Россияның Президентизи Владимир Путинниң чарлыы-биле Тыва Республиканың ийи чурттакчызы - Хонук-оол Монгуш биле Виктор Куулар бедик күрүне шаңналдарынга төлептиг болган. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Макста бодунуң каналынга ону дыңнаткан.

Чугула социал төлевилелдерни боттандырарынга киирген үлүг-хуузу дээш республикада сураглыг күрүне ажылдакчызы Хонук-оол Доржуевич Монгушка Хүндүлел Орденин тывыскан. «Ол регионда парламентаризмни хөгжүдеринге 30 ажыг чылды бараалгадып, Хереглекчилер эвилелин удуртуп, Хөй-ниити палатазын үндезилеп тургузушкан. Адалар хүнүнүң бүдүүзүнде, республиканың Адалар чөвүлелиниң үндезилекчизи болганда, аңаа ол онзагай белек болур» - деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.

Р.Кенденбиль аттыг республиканың уран чүүл школа-интернадының башкызы Виктор Чимит-оолович Куулар – ийиги шаңналдың эдилекчизи. «Россия Федерациязының культуразының алдарлыг ажылдакчызы» деп атты аңаа тывыскан. Виктор Чимит-ооловичиниң башкылаашкын стажы 45 чыл дээрзин, Владислав Ховалыг демдеглээн. «Бо үениң дургузунда ол элээн каш салгалдың хөгжүмчүлерин белеткээн, дыка хөй өөреникчилери бүгү-российжи мөөрейлерге тиилээннер» - деп, Баштың немээн. Регионнуң удуртукчузу төлептиг шаңналдары дээш чаңгыс чер чурттугларынга байырны чедиргеш, оларның күш-ажылы, ажыл-херээнге бердинген чоруу дээш четтиргенин илереткен.

Хонук-оол Доржуевич Монгуш 1946 чылдың январь 1-де Тыва АССР-ниң Чөөн-Хемчик кожууннуң Шеми суурга төрүттүнген. Новосибирскиниң совет кооперативтиг садыглаашкын институдун, ооң соонда Россияның Чазааның чанында улус ажыл-агый академиязын дооскан. Күш-ажылчы базымнарын математика башкызындан эгелээш, улаштыр Тываның хереглекчилер кооперациязының системазынга удуртукчу албан-дужаалдарга ажылдаан. Экономика эртемнериниң кандидады, Тыва Республиканың хереглекчилер кооперациязының төөгүзүнге хамаарышкан монографиялар болгаш статьяларның, ол ышкаш Тыва Арат Республиканың репрессияга таварышкан күрүне ажылдакчыларының дугайында ажылдарның автору.

Тываның дээди хоойлужудулга органнарынга депутат ниити стажы – 27 ажыг чыл. 2006 чылдан 2010 чылга чедир Тыва Республиканың Улуг Хуралының Төлээлекчилер хуралының даргазы. Ол ышкаш Тываның Хөй-ниити палатазының хүндүлүг даргазы база «Адалар чөвүлели» регионалдыг хөй-ниити организациязының даргазы бооп ажылдаан. 2013 чылда ооң саналы-биле «Тыва Республиканың эрлер чөвүлели» хөй-ниити организациязы тургустунган, ооң кол сорулгазы – өг-бүле институдун быжыглаары, ажы-төл кижизидилгезинге ада кижиниң ролюн бедидери, улусчу чаңчылдарны нептередири, амыдыралдың кадык овур-хевирин суртаалдаары. Амгы үеде чугула социал угланыышкын апарган тыва эр кижиниң хажыттынмас дүрүмнерин ооң удуртулгазы-биле ажылдап кылган. Ол ышкаш Кызылдың экономика болгаш эрге-хоойлу техникумун база Сибирьниң хереглекчилер кооперациязының университединиң бот-өөредилге салбырын ооң саналы-биле тургускан.

Хоочуннуң чедиишкиннери хөй санныг күрүне болгаш хөй-ниити шаңналдары-биле демдеглеттинген, ооң аразында Найырал ордени, Тыва Республиканың ордени, «Буян-Бадыргы» ордениниң II-ги чада, Моолдуң дээди шаңналы – «Чингис-Хаан» медалы, ол ышкаш «Россияның садыг-саарылгазының алдарлыг ажылдакчызы» база «Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы» аттар бар.

Виктор Чимит-оолович Куулар – баян башкыларының башкызы, Тыва Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы, күш-ажылдың хоочуну, Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы.

1957 чылдың январь 18-те Чөөн-Хемчик кожууннуң Чыраа-Бажы суурга төрүттүнген. Бичиизинде-ле хөгжүмге ынакшылы оттуп, а ол тос харлыындан баянга ойнап эгелээн.

Чадаананың 1 дугаар школазын дооскаш, 1974 чылда Кызылдың уран чүүл училищезиниң улусчу салбырынга «баян» талазы-биле мергежилди чедип алган. Училищени дооскаш, Кунгуртугда уругларның хөгжүм школазынга баян башкылавышаан, директорлап ажылдаан. 1982 чылдан эгелеп Чадаананың уругларның уран чүүл школазынче ажылдап келген, 1997 чылда Кызылче көжүп келгенде, республиканың уран чүүл школазынче ону башкылаар кылдыр чалаан.

Виктор Чимит-оолович бедик мергежили, харыысалгалыы, шынчы чоруу-биле кезээде ылгалып, өөреникчилеринге болгаш коллегаларынга үлегер-чижекти берип чоруур. Виктор Кууларның ады Кызылдың болгаш бүдүн республиканың хөгжүмчүлеринге билдингир. Ооң доозукчуларының хөй кезии профессионал болгаш дээди өөредилге черлерин, ооң иштинде Новосибирскиниң ортумак тускай мергежилдиг школазын (колледж), Чөөн-Сибирьниң күрүнениң культура болгаш уран чүүл академиязын (Улан-Удэ), Красноярскиниң уран чүүл колледжизин дооскан. Амгы үеде оларның дыка хөйү Тыва Республиканың культура адырында ажылдап чоруурлар.