Тыва Республиканың Чазаанга уругларның дыштанылгазын болгаш кадыкшылын организастаанының талазы-биле ведомстволар аразының комиссия хуралы болуп эрткен, аңаа 2026 чылдың чайгы кадыкшылга кампаниязының түңнелдерин сайгарып көрген.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг хуралды удуртуп эрттирген. ТР-ниң Чазааның Даргазының оралакчызының хүлээлгезин күүседип турар – ТР-ниң өөредилге сайыдының хүлээлгезин күүседип турар Алексей Сазан-оол, Роспотребнадзорнуң ТР-де эргелелиниң удуртукчузу Людмила Салчак, ТР-ниң күш-ажыл болгаш социал политика сайыдының хүлээлгезин күүседип турар Сылдыс Ондар, ТР-ниң спорт сайыдының хүлээлгезин күүседип турар Владимир Түлүш база Россияның Онза байдалдар яамызының ТР-де кол эргелелиниң начальнигиниң оралакчызы Андрей Степанчук олар илеткелдерни кылган.
Чай дургузунда Тывага уругларның идепкейлиг дыштанылгазын 183 албан черлери организастаан, эрткен чылда 168 объект турганындан хөй. 159 хүндүскү лагерьлер, 21 стационар лагерьлер, майгыннарлыг ийи лагерь база Кызылдың 5 дугаар гимназиязының баазазында 75 уругга күш-ажыл болгаш дыштанылга лагери ажылдап чайлаан. «Аныяктар болгаш уруглар» национал төлевилел база «Уругларга бүгү-ле экини» федералдыг төлевилел езугаар ургулар дыштанылгазының инфраструктуразы чаартынган. «Чодураа» (Улуг-Хем кожуун) болгаш «Сайлык» (Тес-Хем кожуун) лагерьлерни эде туткан. Септелге ажылдары лагерьлерниң ажыдыышкынын саадатпас ужурлуг деп хуралга демдеглеттинген.
«Чайын республикага ажыл-агыйжы үнүүшкүннер үезинде, лагерьлерниң канчаар чаартынып, септеттинип турарын бодум көрген мен. Инфраструктура баазазын экижидип турза-даа, эде чаартылга ажылдарын чиге хуусаазында доозарын чедип алыр херек» - деп, Владислав Ховалыг айыткан.
Дыштанылганың, кадыкшылганың болгаш ажылче хаара тударының бүгү-ле хевирлеринге ниитизи-биле 49174 уруг киришкен. Оларның аразындан 17516 уруг Тываның лагерьлеринге, 1130 уруг санаторийлерге, 118 уруг бүгү-российжи уруглар төптеринге дыштанган. 21609 уруг түр үениң төптеринде организастааны хемчеглерге хостуг үезин эрттирген, 8336 уругну экскурсиялар болгаш походтарже хаара туткан, 465 назы четпээннерни оларның дилээ-биле ажылдарга тургускан.
Тускай деткимчеге хереглелдиг уругларже: профилактиктиг хайгаарал учедунда турар эвээш орулгалыг өг-бүлелерниң ажы-төлүнче, тускай шериг операциязының киржикчилериниң уруг-дарыынче онза кичээнгейни угландырган. «Шира хөл», «Белокуриха», «Тесь», «Кирицы», «Калуга-Бор», «Карачи хөл», «Вулан», «Пионер» кадыкшылга төптеринге хоочураан аарыглыг 1130 уруглар, оларның аразында тускай шериг операциязының киржикчилериниң 260 уруглары санаторлуг-курорт эмнээшкинин алган. Чай дургузунда тускай шериг операциязының киржикчилериниң 1946 ажы-төлүн дыштанылганың бүгү хевирлеринче хаара туткан.
Назы четпээннер херектериниң учедунда болгаш школа контролюнда турар 367 назы четпээннерниң дыштанылгазын база организастаан. 100 назы четпээннерни стационар лагерьлерже, 144 кижини школа чанының лагерьлеринче, артканнарын түр үениң дыштанылга төптеринче, школаның хүндүскү болгаш күш-ажыл лагерьлеринче хаара тудуп, дөрт кижини санаторийлерже чоруткан. Оон аңгыда, чонну ажылга хаара тудар төптер болгаш хуу бизнес таварыштыр 27 назы четпээннерни ажылга тургускан, а ийи назы четпээннер чайгы үеде автошколага өөредилгезин дооскан.
Тываның Өөредилге яамызы уругларның идепкейлиг дыштанылгазынга дээш 30 ажыг турисчи маршруттарны ажылдап кылган, оларның 11-и федералдыг реестрже кирген. Чай дургузунда Кызылга болгаш Тываның өске-даа кожууннарынга 163 экскурсияны база дыштаныр хүннүң 6 походтарын эрттирип, 8336 уругну хаара туткан (эрткен чылын 668 турган).
Ниитизи-биле эки көргүзүглер бар-даа болза, чамдык четпестерни база демдеглээ. Элээн каш лагерьлерниң ажыдыышкыны саадаан, ооң түңнелинде эрткен чылга деңнээрге, дыштаныкчыларның ниити саны 343 кижи эвээжээн. «Орленок» биле «Таежный» лагерьлерде уругларның айыыл чок чоруунуң хандырылгазы чогуур деңнелде эвес болган – лагерьлер девискээрлеринче өске кижилерниң киргени уругларның дыштанылга лагерьлеринге улуг хыналдаларга чедирген. Удуртулга черлерниң бо частырыглары объектилерниң камгалалын эде көөрүнге болгаш элээн каш административтиг онаалдаларга чедирген.
Лагерьлерниң айыыл чок чоруун хандырар дээш, чай төнчүзүнге чедир «Орленок» биле «Таежныйны» камгалаар кылдыр Росгвардияның болгаш полицияның патрульдарын чоруткан, а объектилеринде байдалды Өөредилге яамызынга хүннүң-не онлайн илеткээрин шупту лагерьлерниң удуртулгазынга хүлээндирген.
«Мындыг чүүлдерни моон соңгаар болдурбас херек. Ажылдакчыларның белеткелин аңгы чугаалашкан бис. Ажылдаар улусту белеткээриниң бүгү системазын эде көөр дугайында санал-оналды деткип тур мен: билиг-мергежил бедидер курстарны организастаары чугула» – деп, Владислав Ховалыг хуралда демдеглээн.
2027 чылдың кадыкшылга кампаниязынга белеткелди соңгаарлатпайн эгелээр дугайында даалганы хурал үезинде берген. Ведомстволарның удуртукчуларынга лагерьлерниң байдалын хынаарын, эт-хөреңгиниң инвентаризациязын кылырын, септелге ажылдарының санаашкын документилерин белеткээрин дааскан. Тываның Баштыңы 2027 чылдың чайгы кадыкшылга кампаниязынга белеткелди бодунуң хайгааралында алган.