Россия Федерациязының Президентизиниң Сибирь федералдыг округта бүрүн эргелиг төлээзи Анатолий Серышев октябрь 7-ден 9-ка чедир Санкт-Петербург хоорайда эртип турар «Гидроэнергетика. Гидротехника. Чаа ажылдар болгаш технологиялар» деп XVIII-ки эртем-техниктиг конференцияда киржип турар.
Конференцияның пленарлыг хуралынга Россия Федерациязының Президентизиниң Соңгу-Барыын федералдыг округта бүрүн эргелиг төлээзиниң оралакчызы Иван Егоров, Алтай Республиканың Баштыңы Андрей Турчак, «РусГидро» ПАН-ның баштаар чериниң даргазы – чиңгине директору Виктор Хмарин, энергетика болгаш энергетикага хамаарышпас гидротехниктиг тудуг адырының, транспорт инфраструктуразының, эртем ниитилелиниң төлээлери, даштыкы күрүнелерден делегациялар киржип турар.
Ооң кол темазы - гидроэнергетика болгаш гидротехника хөгжүлдезиниң перспективалары, чаа технологияларны ажыглалче киирери, чурттуң технологтуг бот-догуннаашкынын хандырары. Анатолий Серышев бодунуң илеткелинде адырның хөгжүлдезин делегейниң экономиктиг өскерлиишкиннери-биле холбаан. «Чаа үлетпүр кластерлери, порт комплекстери, транспорт төптери болгаш магистраль коридорлары –идегелдиг, турум болгаш экономиктиг таарымчалыг энергия хандырылгазы-биле хандырар ужурлуг мөөңнээн чырык ажыглалының шупту точкалары-дыр. Бо системада гидроэнергетика болгаш гидртехниктиг тудуглар бүдүн макрорегионнарның энергетиказының айыыл чок чоруун, транспорттуң чедингирин болгаш үлетпүр хөгжүлдезин чаңгыс черде каттыштырган инфраструктура үндезиннерин тургузуп турар. Ынчангаш бөгүнде гидроэнергетиканы хөгжүдери – чүгле адырның айтырыы эвес, а Россияның чаа туружун ээлеп турары экономиктиг моделин катап тургузар дээн улуг шиитпирге харыы-дыр» - деп, бүрүн эргелиг төлээ чугаалаан.
Россияның Президентизи Владимир Путин Трансарктика транспорт коридорун национал ужур-уткалыг хөгжүлдениң стратегтиг сорулгазынга чижек кылдыр айыткан. Соңгу чүк далай оруу биле Евразия транспорт коридорларының аразында харылзааны тудар Обь-Иртыш суг бассейни төлевилелде онза черни ээлеп турар. «Бо чүгле логистика маршруду эвес, а бүгү Сибирьге шынап-ла чаа транспорт, энергетика болгаш экономиктиг үндезин кылдыр көрүп турар бис. Порт, терминал болгаш демир-орук шугумунуң километр бүрүзүнде бүдүн чуртка дээш энергетика баазазы болгаш экономиктиг үре-түңнел бар» - деп, Анатолий Серышев демдеглээн.
Конференцияда бүрүн эргелиг төлээниң айытканы Сибирьниң инфраструктуразын эде кылырының идеязын Алтай Республиканың Баштыңы Андрей Турчак уламчылаан. Азия-Оожум океан регионунуң рыноктары-биле Арктиканы база Сибирьниң иштики суг оруктарын холбаар сорулгалыг чаа транспорт-энергетика коридорунуң концепциязын ол таныштырган. Төлевилелге Обь-Иртыш бассейниниң арга-шинээн киириштирип, Каменская, Крапивинская, Чемальская, Катунская ГЭС-тер киирген гидроэнергетика каскадын хевирлээрин көрдүнген. Россия Федерациязының Чазааның Даргазының оралакчызы Александр Новакка эрткен хуралдың түңнелинде, сөөлгү ийи объектиниң тудуг төлевилелдерин РФ-тиң энергетиказын хөгжүдер чиңгине схемаже киирер деп шиитпирлээн. Ол ышкаш Бийскиден Россия-Кыдат кызыгаарынче демир-орук шугумун тудары база көрдүнген. Бо эгелээшкинниң боттандырыышкыны транспорт маршруттарын калбартып, экспорттуг чүък сөөртүлгезин көвүдедип, регионну энергетиктиг күчү-күш-биле хандырып, үер айыылын эвээжедип, ол-ла үеде Сибирь регионнарының экономиктиг хөгжүлдезин деңнештирер.
Бүрүн эргелиг төлээ пленарлыг хуралдың бүдүүзүнде, Б.Э. Веденеев аттыг Бүгү-российжи гидротехниктиг эртем-шинчилел институдунуң ийи чаа, онзагай лабораториязының ажыдыышкынынга киришкен. Оларның бирээзи – Россияда бирги хүл-шлак материалының гидравликтиг транспорт лабораториязы болур. Ооң ажыглалы инвестицияның эгезинден, ажыглаарынга болгаш шыгжаарынга чедир ажылдың кандыг-даа чадазында үлетпүр дериг-херекселиниң ажылын эде тургузуптар аргалыг. Ол чүүл импорттуң идепкейлиг солчулгазынга болгаш ажыл-чорудулганың технологтуг схемаларын ада-чурттуң дериг-херекселдеринче шилчидер байдалдарны бээр.
Үлетпүр бүдүрүлгезиниң хүл-шлагын база боктарын болбаазырадыр технологиялыг лабораторияны база ажыдар. Ооң кол сорулгазы – хүл-шлакты бараан продукциязы кылдыр бүрүнү-биле болбаазырадыр технологияларны ажылдап кылыр. Лаборатория суг-энергетика объектилеринге болгаш технологтуг оруктарга Россияда болгаш делегейде чок продукцияның хевирлеринге технологиялыг шиитпирлерни ажылдап кылгаш, алган. Бо лабораторлуг ажылдарга даянгаш, үлетпүрже чоорту киирерин хандырар шенелде объектини тудуп турар.
Анатолий Серышев лабораторияның оран-савазын кезип, технологияның кол чадаларын болгаш лабораторлуг шинчилелдерни көрген. «Гидроэнергетиканы хөгжүдери чүгле энергетиканың айыыл чок чоруунуң болгаш турум экономиктиг өзүлдениң айтырыы эвес, а мурнакчы, экологтуг айыыл чок технологияларны ажыглалче киирери чугула гидроэнергетиктиг шыдалы улуг регионнарның, ооң иштинде Сибирьниң турум хөгжүлдезиниң чугула базымы-дыр. Бөгүнде эртем ажылдарын херек кырында бүдүрүлгеже шилчидерин хандырары, ол ышкаш эртем төптериниң, бүдүрүлгелерниң болгаш эрге-чагырга органнарының аразында кады ажылдажылганы деткиири кол чүүл» -деп, ол демдеглээн.
Бүрүн эргелиг төлээ конференция ажылының үезинде, «Россия Федерациязында торф үлетпүрүн хөгжүдери» деп төгерик столга база киришкен. Торф хандырылгазының четкизинде Россия биле Кыдаттың курлавырларын база адырның эргелерин, ол ышкаш ук адырда күрүнениң төп бүдүрүлгелериниң ролюн, ногаан курлавырлар талазы-биле Кыдат-Россия кады ажылдажылганың келир үезин болгаш өске-даа кол темаларны сайгарган.
Тайылбыр:
«Гидроэнергетика. Гидротехника. Чаа ажылдар болгаш технологиялар» деп эртем-техниктиг конференция Санкт-Петербург хоорайга 2005 чылдан бээр эртип турар болгаш чурттуң гидроэнергетика болгаш гидротехника талазы-биле технологтуг бот-догуннаашкынын хандырар дээш арга-дуржулга солчулгазының болгаш практиктиг шиитпирлерни ажылдап кылырының кол шөлү болуп турар. Хемчегни «РусГидро» ПАН, «Б.Е. Веденеев аттыг Бүгү-российжи гидротехниктиг эртем-шинчилел институду» АН, «Дээди Петрнуң Санкт-Петербургтуң политехниктиг университеди» ДӨ ФКАӨА болгаш «Россияның гидроэнергетиказы» ассоциация организастап турар.