Тыва Республиканың хамааты камгалал болгаш онза байдалдар албаны одалга сезону эгелээни-биле, бажың өрттери болгаш угаарлыг ыштан хораннанып болур таварылгалар болу бээрин болдурбас дээш, амгы байдалдың болгаш профилактика хемчеглериниң дугайында медээлерни дыңнаткан. Тываның ОБЯ-зының дыңнатканы-биле алырга, 2026 чылдың эгезинден бээр регионда 793 бажың өрттери болган, эрткен чылдың ол-ла үезинге деңнээрге 12 хуу эвээш. Өрттер үезинде беш кижи амы-тынындан чарылган. Уруглар чидирии чок, ынчалза-даа 45 кижиге, ооң иштинде 22 бичии уругларга эмчи дузазын чедирген. Камгалал бөлүктери өрттен 80 кижини камгалаан, оларның 28-и чаштар болган.
Эрге-чагырга органнары болгаш дүрген дуза албан черлери шак ындыг онза байдалдарны болдурбазы-биле профилактиктиг ажылды доктаамал чорудуп турар. Онза байдалдар яамызының, полицияның, социал албан черлериниң болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агыйының ажылдакчылары кирген ведомстволар аразының планныг үнүүшкүннерин чорудуп, хамаатыларга газ болгаш печка дериг-херекселдерин канчаар ажыглаарын, өрт-биле демисежирин, өрт үнген таварылгада чүнү канчаарын тайылбырлап турар. Аңгы-аңгы профилактиктиг учеттарда өг-бүлелерже база хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерже онза кичээнгей салдынган.
Специалистер чер болгаш хөй квартиралыг бажыңнарда печкаларны, электри удазыннарын хынап турар. Чыл эгезинден бээр 1600 ажыг чуртталга шөлдерин кезип, 96 муң хире өрегелерни хынааш, чурттакчыларга 7 муң тайылбыр хуудустарын үлеп, суртаал ажылын чоруткан. Информастыг кампания Кызылдың улуг садыг-саарылга төптеринде экраннарга, социал четкилер, месседжерлерге, ооң иштинде MAX-ка видеороликтер кылдыр тараан.
Автономнуг өрт медээчилери болгаш угарлыг ыш дыңнадыкчылары – үе шаанда дыңнадыр системаның кол дериг-херекселдери. Бо херекселдер айыыл-халапты илередип, болдурбас арганы магадылаар. Бо чылдың февральда Эрзин кожуунда ажылдай берген херексел угарлыг ыш үнүп эгелээнин медээлээн. Өг-бүлениң үш кижизин - 35 харлыг херээжен кижи биле 10 харлыг болгаш бир харлыг ийи уруун өлүмден камгалаан, олар чиик хораннанган болган. Республика программазының күүселдези езугаар, бичии уруг төрүттүнген соонда, ол бажыңга медээчини эптеп салган турган. 2026 чылдың эгезинден бээр Кызылдың болгаш кожууннарының чуртталга фондузунга 1700 хире ындыг херекселдерни салган.
Ындыг медээчилерни эптеп салыры өртке удур айыыл чок чоруктуң кол сүмелериниң бирээзинге хамааржыр. Тыва Республиканың ХК база ОБ албаны одалга сезонунуң кол дүрүмнерин сагындырып тур:
- Печканы ажыглаарының мурнунда, хоолайның хөөзүн арыглап, даштын септеп-селиир. Көс чаштаарын база угарлыг ыштың үнерин болдурбас дээш, ойбак-дыдыын малгаштаар. Печка биле хоолайны агарты чугайлаар, чүге дизе, чырык черде ыш үнүп турар тиглер база үттер көскү болур.
- Печкаларны чүгле тускай мергежилдиг кижилер септеп кылыр ужурлуг.
- Одап каан печканы хайгаарал чок арттырбас, уругларга азы эзирик кижилерге от одаарын чөпшээревес, аңаа идик-хеп азы одаар ыяш кургадып болбас, кывыычал суук чүүлдер ажыглавас. Печка эжииниң мурнунга калбак демирни хагар.
- Чырык-биле ажылдаар чылыдар дериг-херекселдер заводка бүдүрген болгаш эки байдалда болур ужурлуг.
- Чырык-биле ажылдаар херекселдерни шып, оларга хеп кургадып, ооң чоогунга өрттениичел чүүлдер (көжеглер, мебель) тургуспас, чаңгыс розеткаже элээн күштүг херекселдерни кожуп болбас. Дүне азы улус чокта чылыдар херекселдерни ажылдатпас, азы боттарыңарның кылганы херекселдер ажыглавас.
- Электри удазынын эки хынаар, ону чүгле тускай мергежилдиг кижилер кожар ужурлуг.
- Хып турар отту, ооң иштинде кыпсып каан таакпыны, анаа арттырары хоруглуг.
Бо дүрүмнерниң кайызын-даа хажытканы айыыл-халапка чедирип болур дээрзин республикада онза байдалдар албан черлериниң арга-дуржулгазы бадыткап турар. Үстүнде сүмелерни херекке албас болза, өрт үнүп, кижилерниң амы-тынынга айыыл каш катап диргелип болур.