Сентябрның 18, 19, 20 хүннеринде Тывага чаңгыс аай бадылаашкын хүнү болуп эртер. Ол хүнде Күрүне Думазының депутаттарынче соңгулдаларындан эгелээш, чер-черлерде Төлээлекчи органнарны хевирлээринге чедир, республикага ниитизи-биле 11 соңгулда кампаниязы болур.
«Бо хүннерде Россия Федерациязының Күрүне Думазынга депутаттарны, Тываның Баштыңын, Дээди Хуралдың депутадын база тус чер эрге-чагырга органнарының төлээлерин соңгуур бис. Силерниң үнүңер регионнуң кадык камгалалының, өөредилгениң, оруктарның, инфраструктураның болгаш экономиказының хөгжүлдезин дорт тодарадып турар. Чаңгыс чер чурттуглар, хажыызынга артпайн, соңгулда участоктарынга кээп, бодуңар шилилгени кылыңар» - деп, республика Баштыңы Владислав Ховалыг чаңгыс чер чурттугларын кыйгырган.
Үш хонук дургузунда соңгукчулар Россия Федерациязының Федералдыг Хуралының Күрүне Думазының тоску чыыжының депутаттары, Тываның Баштыңы, Дээди Хуралдың Сүт-Хөл чаңгыс мандаттыг № 10 соңгулда округунуң депутады база муниципалдыг тургузугларның төлээлекчилер органнарының 61 депутады дээш боттарының үннерин бээр.
Мөңгүн-Тайга биле Тере-Хөл кожууннарга төлээлекчилер органнарынче кол соңгулдалар, а Кызыл биле Тес-Хем кожууннарга төлээлекчи органнарже немелде соңгулдалар эртер. Туранның болгаш Алдан-Маадыр сумузунуң чурттакчылары Төлээлекчилер хуралдарынче боттарының депутаттарын соңгуур. Барыын-Хемчик кожууннуң Аксы-Барлык сумузунга болгаш Кызыл кожууннуң Кара-Хаак сумузунга немелде соңгулдалар эртер.
Сентябрьның 18, 19, 20 хүннеринде 8:00 шактан 20:00 шакка чедир, бүрүткеткен чериңер аайы-биле соңгулда участоктарынга баргаш, бадылап болур силер. Соңгулда участогунуң иштинге-даа, дашкаар-даа соңгуп болур, а чедери берге болгаш ырак-узак черлерниң чурттакчылары хуусаадан эрте бадылап болур эргелиг.
Эрте бадылаарының киржикчилеринче онза кичээнгейни салган. Сентябрьның 1-ден 16-га чедир соңгулда участоктарының комиссия кежигүннери малчыннар болгаш ивижилер турлагларынче, ыраккы суурларже, алдын тывыкчылары болгаш вахта ажылчыннарының ажылдаар черлерже үнүүшкүннерни кылган.
Тывада бүрүткеттинген-даа болза, Москвада чурттап чоруур соңгукчулар федералдыг соңгулда округунда Күрүне Думазының депутаттар соңгулдаларынга болгаш Тываның Баштыңының соңгулдаларынга электроннуг арга-биле бадылап болур. Соңгукчулар бо арганы ажыглаар дизе, боттарының түр када турар черинде соңгукчулар даңзызынче аттарын киирер дугайында билдириишкинни баш бурунгаар киирер. Москваның шупту соңгулда участоктарынга электроннуг бадылаашкын терминалдарын тургускан.
Соңгулдаларны Тыва Республиканың Соңгулда комиссиязы, 19 девискээр болгаш 187 участок соңгулда комиссиялары организастап турар. Ниитизи-биле шиитпирлээр үннүг эргелиг 1536 комиссия кежигүннерин хаара туткан.
Соңгулда хүннеринде Кызылга Хөй-ниити хайгааралының төвү ажылдаар. Ол Чургуй-оол кудумчузунуң 1 дугаар бажыңында Тываның Өөредилге хөгжүдезиниң болгаш мергежил бедидериниң институдунуң бажыңынга турар.
Республикада 210820 соңгукчу бүрүткеттинген, оларның 78260-зы административтиг төпте деп, Тываның соңгулда комиссиязы дыңнаткан.