Тываның энергетика болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый сайыды Эдуард Куулар республикада одалга-энергетика, чуртталга-коммунал ажыл-агый, социал адыр объектилериниң кышка белеткелиниң дугайында Тываның чазааның хуралында илеткээн. Яамының дыңнатканы-биле алырга, республикада күскү-кышкы үеже планнаттынган 907 хемчегниң 800 хирези доозулган, азы планның 88 хуузун дооскан.
Регионнуң одалга-энергетика комплекизиниң бүдүрүлгелери — «Россети Тываэнерго», «Кызылдың ЧЭТ», «ТЭК-4», «Дизель» компанияларның объектилери база котельнаялар 79 хуу белен. А чуртталга фондузу болгаш водоканал дээш, чуртталга-коммунал объектилериниң белени 89 хуу. Оон аңгыда социал адырның объектилери кышка белеткелин 99 хуу чедирген болза, а Өөредилге яамызының, Спорт яамызының, Культура яамызының объектилери одалга сезонунга 100 хуу белен деп илеткээн.
«Россети Сибирь Тываэнерго» компания хамаатыларның дилеглеринге даянып, озал-ондактарның санын эвээжедири-биле хемчеглерни боттандырган. Инвестиция программазы-биле Кызылдың солагай талакы дачаларда эргижирээн электри шугумнарын солуп, 200 ажыг чаа демир-бетон чагыларны кадап, чаа трансформатор подстанциязын база чаа трансформаторну тургускан. Вавилин ээтпээнде электри дамчыдар чаа шугумнарны болгаш бирээзи-ле 630 кВА трансформаторлуг комплект подстанцияларны туткан.
Компанияның специалистери септелге программазы езугаар СНТ-де тос трансформатор подстанцияларынга капиталдыг септелгени кылып, хереглекчилерге электри хандырылгазының шынарын элээн бедиткен.
Ак-Довурак, Шагаан-Арыг, Хову-Аксы, Чаа-Хөл суурларда котельнаялар 82 хуудан 92 хуу белен. Шагаан-Арыгда база Хову-Аксыда котёлдарны болгаш ыш үндүрер дериг-херекселдерни септээн, Шагаан-Арыгның котельнаязында одаар чүүл бээр цехде конвейерлерни септеп кылган. Даңзыда кирген котельнаялар складтарында 9127 тонна хөмүр-дашты, азы планның 67 хуузун сөөртүп чедирген, ажылдар график езугаар чоруп турар деп, Энергетика болгаш ЧКА яамызы дыңнаткан.
2026 чылдың январьдан сентябрь 1-ге чедир муниципалдыг бюджет албан черлеринче 26237 тонна хөмүр-дашты чедирген, планнаттынган 44182 тоннаның 59 хуузу. Ыраккы Соңгу чүк районнарының даңзызынче кирген республиканың 13 муниципалдыг тургузугларында чедери берге чурттакчылыг черлерже —31 суурже 8466 тонна хөмүр-дашты, азы планнаттынган хемчээлдиң 52 хуузун сөөртүп чедирген.
Ол-ла хурал үезинде чуртталга-коммунал ачы-дузага ниити өре дугайында айтырыг база көдүрген, амгы үеде ол өре 2,5 млрд четкен. Ооң иштинде эң хөй өре чырык энергиязында — 1,2 млрд рубль, ооң соонда чылыг хандырылгазында өре 909 млн рубль база сугга 233 млн рубль чеде берген. Курлавыр хандырылга организациялары ол акша-хөреңгини четкилер болгаш дериг-херекселдер септелгелеринче база чаартылгаларынче, аварийлиг септелге ажылдарынче, одаар чүүл садып алырынче болгаш одалга сезонунга белеткелче үндүрүп болур турган. Аңаа даянгаш, Тываның Энергетика болгаш ЧКА яамызы, муниципалдыг тургузуглар база курлавыр хандырылга организациялары-биле кады, бар өрелерни тырттырар талазы-биле негелделерлиг билдириишкиннерни суд черлеринче киирерин күштелдирер даалганы алган.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Энергетика яамызынга база чагырга даргаларынга чедери берге чурттакчылыг черлерже хөмүр-даш чедирилгезин дүргедедирин дааскан. Одалга сезону чаңчыл езугаар сентябрьның ийиги чартыында эгелээр болганда, уруглар садтарын, школаларны, эмнелгелерни болгаш өске-даа социал объектилерни бирги ээлчегде чылыг-биле хандырары кол сорулгазы болур Республика Баштыңы демдеглээн.
Муниципалитеттер баштыңнары ол үеге чедир системаларның беленин боттары хайгаараар даалганы бергеш, дүрген дуза өөредилгелериниң шуптузу сентябрь 25-ке чедир ажылдарын доозарын айыткан.
Россияның Энергетика яамызының дужаалы-биле: чуртталга бажыңнары – сентябрь 15-ке, чылыг хандырылга организациялары – ноябрь 1-ге, а муниципалдыг тургузуглар чагыргалары – ноябрь 20-ге чедир кышка белениниң паспортун алыр ужурлуг.