Тываның Баштыңы республикадан культура ажылдакчылары болгаш артистер-биле ужурашкаш, VI бүгү-делегей чергелиг буддийжи шуулганның культурлуг программазын белеткеп, эрттирген улуг ажылы дээш сеткилиниң ханызындан өөрүп четтиргенин илереткен. Артистер, музей ажылдакчылары, библиотекарьлар, кол культура албан черлериниң удуртукчулары, тыва улусчу чогаадылга мастерлери регион удуртукчузундан өөрүп четтириишкин бижиктерин алганнар.
Регионнуң удуртукчузу «Көшкүн чоннар өртемчейиниң кавайы» деп театржыткан көргүзүгнү белеткээр улуг төлевилелди деткээн Күжүгет Шойгу аттыг культура фондузунга база онза өөрүп четтиргенин илереткен.
«Республиканың аалчылары болгаш чурттакчыларының үнелээшкининден алырга, программа байлак болгаш кайгамчык болган. Республиканың культуразының янзы-бүрү талаларын кижи бүрүзү делгелгелер, концерттер, мастер-класстар таварыштыр таныжып көөр аргалыг болган. «Көшкүн чоннар өртемчейиниң кавайы» деп театржыткан көргүзүг форумну каастаан. Аңаа бистиң республикадан аңгыда, өске-өске регионнардан шупту 800 ажыг артистер киришкен. Ол чаңгыс демниң болгаш профессионал чоруктуң көскү чижээ болган» - деп, Владислав Ховалыг шаңналдар тыпсыр езулалда чалаткан кижилерге чугаалаан.
Республика Баштыңы адырның хоочуннарынга онза өөрүп четтиргенин болгаш хүндүткелин илереткен. Хемчег үезинде коллегаларының болгаш бүгү адырның ажылынга боттарының демдээн салып, чидиг айтырыгларны шиитпирлээринге санал-оналдарын кииргеннер. Культураның хоочуннары база форумга хамаарыштыр бодалдары-биле үлешкеннер.
«Форум соонда бистиң чонувус сагыш-сеткил ханыышкынын алганы илдең чорду. Владислав Товарищайович, мону чугаалаксап тур мен, Тыва силерниң адыңардан Президентиниң мурнунга шылгалданы төлептиг эрткен» - деп, Тыва Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы Светлана Мунзук чугаалаан.
Тыва Республиканың Улустуң артизи болгаш Тыва Республиканың Улустуң Хөөмейжизи Андрей Монгуш форум бедик деңнелге эрткенин, ооң ажылга культура ажылдакчыларының улуг үлүг-хуузун демдеглээш, келир чылын республикага эртер «Азия төвүнде хөөмей» фестивальды ооң үндезилекчизи Россия Федерациязының алдарлыг артизи болгаш Тыва Республиканың Улустуң хөөмейжизи Конгар-оол Ондарның адынга тураскаадыр саналды киирген.
Владислав Ховалыг культура төлээлериниң адырның ажылын экижидер дээн санал-оналдарын сайгарарынга база шупту талазы-биле деткииринге беленин илереткен.
Республика Баштыңы шаңнал тыпсыр езулалды ажыдып тура, уран чүүлдүң кижилери дээрге Тываның чоргааралы-дыр деп демдеглээн. Олар тыва чоннуң ужур-чаңчылдарын кадагалап, салгалдан салгалже дамчыдып, республиканың онзагай культуразын делегейге ажыдып чоруурлар.
Кызыл хоорайга IV бүгү-делегейниң буддийжи форумун организастап эрттиреринге үлүг-хуузу дээш Тыва Республиканың Баштыңының Өөрүп четтириишкин бижиктерин дараазында ажылдакчыларга тывыскан:
- Климина Марина Михайловна – Федералдыг айыыл чок албанының Тыва Республикада Кызыгаар эргелелиниң шериг оркестриниң концертмейстери;
- Кошкендей Айдысмаа Сайын-ооловна – «Саяннар» Тываның национал хөгжүм болгаш сам театрының артист-ыраажызы;
- Донгур-оол Алена Викторовна – тургузукчу-режиссер, Тыва Республиканың уран чүүлүнүң алдарлыг ажылдакчызы;
- Ондар Елена Николаевна – Президентиниң культурлуг инициативалар фондузунуң төлевилел офизиниң удуртукчузу.
Елена Николаевнаның чугаазы-биле алырга, республиканың бот-тускайлаң культуразы, ол ышкаш шупту уран чүүл ажылдакчыларының болгаш мастерлериниң кайгамчык талантызы-биле форум бедик деңнелге эрткен: «Делегей чергелиг буддийжи форумга Тыва Республиканы төлептиг көргүскен бис. Мындыг кайгамчык төлевилелдиң белеткелинге улуг-хуумну кииргеним дээш, өөрүп тур мен» - деп, Елена Ондар чугаалаан.
Тыва Республиканың Баштыңының Өөрүп четтириишкинин дараазында ажылдакчыларга тывыскан:
- Наксыл Мария Донгаковна – Тыва Республиканың Культура яамызының профессионал уран чүүл болгаш өөредилге килдизиниң начальниги;
- Хамнагдаева Аюна Арнольдовна – Тыва Республиканың Культура яамызының улусчу чогаадылга болгаш архив ажылының килдис начальниги;
- Тумат Эртине Андреевич – Валерий Михайлович Халилов аттыг Тываның күрүне филормониязының директору;
- Республиканың улусчу чогаадылга болгаш дыштанылга төвүнүң директору Тулуш Уран Владимировнаның адынга;
- А.С. Пушкин Национал библиотеканың директору Эртине Ирина Алексеевнаның адынга.
Национал библиотека «Буддийжи чурттарда буддийжи хүрээлерниң архитектурлуг онзагайы» деп тускай секцияны организастаан. Аңаа Россия биле Шри-Ланкадан эксперттер, архитекторлар болгаш уран чүүл шинчилекчилери бурунгу субарганнардан амгы үениң медитация комплекстеринге чедир хүрээ тудуунуң сайзыралын сайгарган. Форумнуң киржикчилери шөлдүң бедик деңнелге белеткенгенин демдеглээннер. Темалыг фотоделгелгениң кол кезээн «Бүгү делегейде буддийжи хүрээлерниң архитектурлуг чаңчылдары» деп чуруктар делгелгези ээлээн. Оон ыңай «Россияның буддийжи ыдык черлери: чиде берген буддийжи хүрээлерни катап тутканы» деп барымдаалыг кинону база үндүрген. «Бүгү делегейде буддийжи хүрээлерниң архитектурлуг чаңчылдары» деп альбомну сессияның ажылының түңнелинде парлаан.
«Шупту культура албан черлериниң демниг ажылының ачызында тыва черге мындыг улуг хемчег болуп эрткен. Библиотека чаңчылчаан номнар шыгжамыры болурундан аңгыда, шинчилелдерни болгаш практикаларны каттыштырган чугула интеллектуалдыг төп болур» - деп, Ирина Эртине демдеглээн.
Тыва Республиканың Баштыңының Өөрүп четтириишкинин дараазында албан черлеринге тывыскан:
- «Саяннар» Тываның национал хөгжүм болгаш сам театрының директору Донгак Омак Киим-ооловичиниң адынга. Театрның артистери бүдүн составы-биле «Көшкүн чоннар өртемчейиниң кавайы» деп театржыткан көргүзүгге киришкен.
- Алдан-Маадыр аттыг Тыва Республиканың Национал музейиниң директору Бичелдей Каадыр-оол Алексеевичиниң адынга. IV бүгү-делегейниң буддийжи форум үезинде музейге ийи кайгамчык делгелге төлевилелдери ажылдаан: «Россияның музейлер чыындыларындан буддийжи бурунгу эдилелдер» база «Эрмитаж-Тыва: Чинге-Тей I-ниң скиф алдыны». Россияның мурнакчы музейлери-биле кады белеткээн экспонаттар форумнуң аалчыларының болгаш киржикчилерниң улуг сонуургалын оттуруп, Тываның байлак төөгү-культурлуг өнчүзүн көскүзү-биле делгеп таныштырган.
- Тыва национал оркестрниң директору Артыш Юрьевич Опуйлааның адынга. Оркестрниң хөгжүмчүлери форумнуң культурлуг улуг хемчеглериниң бирээзи – республикага бир дугаар болуп эрткен Сарыг-шажын өөредииниң Үш эртинезинге хөгжүмнүг өргүлге киришкеннер. Хөгжүмнүг көргүзүгге «Саяннар» театрының артистери, Тыва Республиканың ат-сураглыг хөөмейжилери база Бурятиядан болгаш Калмыкиядан чалаттырган хөгжүмчүлер киришкен.
- Тыва Республиканың Виктор Көк-оол аттыг Национал хөгжүм-шии театрының директору Станислав Николаевич Ирильдиң адынга. Национал театр форумга чугула черни ээлээн, ылаңгыя Никита Михалковтуң «12» деп тоолчургу шиизин ооң сценазынга бараалгаткан.
Валерий Михайлович Халилов аттыг Тываның күрүне филармониязының симфониктиг оркестриниң артизи Лопсан Хүлер Бактайевичиге культура болгаш уран чүүл адырынга ачы-хавыяазы дээш Тываның Баштыңының Өөрүп четтириишкинин тывыскан.
Алдан-Маадыр аттыг Тыва Республиканың Национал музейиниң төөгү болгаш этнография килдизиниң методизи Монгуш Шолбана Хонук-ооловнага кульура болгаш уран чүүл адырын хөгжүдеринге үлүг-хуузу болгаш хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш «Тыва Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы» хүндүлүг атты тывыскан.
«Саяннар» Тываның национал хөгжүм болгаш сам театрының 1 категорияның балет артизи Чамдан Шончалай Андреевнага культура болгаш уран чүүл адырында бедик мергежили болгаш ачы-хавыяазы дээш «Тыва Республиканың алдарлыг артизи» хүндүлүг атты тывыскан.
Ростислав Докур-оолович Кенденбиль аттыг республиканың уран чүүл школа-интернадының хөгжүм-теория эртемнериниң башкызы Хомушку Урана Болат-ооловнага культура өөредилгезин хөгжүдеринге үлүг-хуузу болгаш хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш «Тыва Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы» хүндүлүг атты тывыскан.