«Буддизм культуралар диалогунда: кижи төрелгетенниң келир үези» деп пленарлыг хуралдың соонда, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг-биле ужурашкан; Бурят Республиканың Баштыңы Алексей Цыденов, Калмык Республиканың Баштыңы Хасиков Бату база Москваның күрүне университединиң Азия болгаш Африка чурттарының талазы-биле институттуң директору, буддийжи өөредилге болгаш эртем-шинчилелдерге деткимче фондузунуң президентизи Алексей Маслов журналистер-биле ужурашкан. Россияда националдар болгаш шажыннар аразында эп-найыралды быжыглаарынга буддийжи ужурларның форумнуң ужур-утказын, ооң белеткелин, регионнарның культурлуг төлевилелдериниң салдарлыын чугаалашкан.
«Делегей чергелиг бо буддийжи шуулган, бир дугаарында, бистиң тыва культуравыстың ханы болгаш бот-тускайлаң талаларын, ооң буддийжи ужурлар-биле чарылбас харылзаазын бүгү делегейге көргүзер онзагай арга-дыр. Тыва – Россияда буддисчи төптериниң бирээзи. Мындыг шуулганны эрттирип турары бо сүлде-сүзүктүг өнч-салгалывысты кадагалап арттырарынга болгаш быжыглаарынга бистиң төөгүлүг ролювусту чугаалаар арганы берген» - деп, Тыва Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг чугаалаан.
Эрткен чылын Элиста хоорайга эрткен форум соонда шуулганны эрттирер эстафетаны республика дораан хүлээнип алганын ол демдеглээн. Ол үеден бээр Кызылда улуг ажылдар кылдынган: хөй-ниити шөлдерин, кудумчуларны чаартып, аэропорт комплекизиниң девискээрин чаагайжыткан.
Бурятияның Баштыңы Алексей Цыденов чаңчылчаан үнелиг чүүлдерни нептередиринге Бурятия чаа эгелекчи болганын демдеглээн.
«Россия Федерациязында медицина камгаладылгазының полизинче улусчу медицинаны бөгүнде киирген чаңгыс регион бис. амгы үеде Кыдатта, Моолда, Индияда, Шри-Ланкада дээш, Азияның өске-даа чурттарында чөөн чүктүң улусчу медициназы албан езузу-биле ажыглаттынып турар» - деп, Бурят Республиканың Баштыңы Алексей Цыденов чугаалаан.
Регион Россияның Кадык камгалал яамызы-биле ол аргаларның нормативтиг баазазын ажылдап кылыр, кадрларны белеткээр, бурунгу рецептилерни эртем талазы-биле бадыткаар талазы-биле ажылдап турарын ол дыңнаткан. Амгы үеде бар ажылдарны, ооң иштинде тускай шериг операциязының киржикчилерин катап тургузуушкунунда ону херек кырында ажыглап турар. Цыденов Бурятияда чөөн чүктүң медицина төвү-биле протез төвүн кады тудуп турарын, дайынчылар оон амгы үениң протезтеринден аңгыда, чөөн чүк медициназының аргалары-биле реабилитацияны база алырлар деп демдеглээн.
Калмыкияның Баштыңы Бату Хасиков республиканың культурлуг төлевилелдериниң дугайында чугаалааш, Н.Пальмов аттыг Национал музейден онзагай экспонаттарны, ооң иштинде «Тодо бичик» деп эрги калмык бижиктиң үлегерлерин Тывада форумче эккелгенин, Кызылда региондан волонтерлары база киржип келгенин чугаалаан.
«Калмыкияда хөй аныяк хөй дылдар билир аныяктар көвүдээнинге өөрүүр мен. Оларның чамдыызы Тывада буддийжи форумда волонтерлап турар, оларның аразында «мөңгүн волонтерлар» база бар. Волонтержу, эки турачы ажыл дээрге буддизмниң эң-не көскү, ыдык илередии-дир. Ол бүгү чугаалаанывыс дег, шуптувусту каттыштырып турар» - деп, Калмык Республиканың Баштыңы Бату Хасиков демдеглээн.
Бату Хасиков ол барыын чүктүң моделинден дыка ылгалдыг буддийжи экономиканың ужур-дузазын база демдеглээн: ол кижиге угланган болгаш, курлавырларны кайы хамаанчок чарыгдавайн, камныг, шын ажыглаарын угаадып турар.
Москваның күрүне университединиң Азия болгаш Африка чурттараның талазы-биле институттуң директору, буддийжи өөредилге болгаш эртем-шинчилелдер деткиир фондунуң президентизи Алексей Маслов Россияның чоннарының хөгжүлдезинге буддизм улуг үлүг-хуузун киирип турар деп чугаалаан.
«Буддийжи угаан-медерел - харылзажырының, кээргээчел чоруктуң, чоок кижилери дээш өөрүп билириниң, кижилер аразында ынакшылдың, бодунуң билиглерин үлежип билириниң угаан-медерели-дир. Өскээр чугаалаарга, шак-ла ындыг угаан-медерел этниктиг болгаш девискээр талазы-биле удурланышкак чүүлдерни ажып шыдаар. Бо утка-биле алырга, Россияның буддийжи чоннарының шынап-ла чаңгыс демин көрүп турар бис» - деп, Массов чугаалаан.
Дараазында шуулганның болур чериниң дугайында айтырыгга харыылап тура, 5-ки делегей чергелиг буддийжи шуулган албан болур деп дыңнаткан.
«Ол Россияның эң-не чараш черлериниң бирээзи база Россияда эң-не сайзыраңгай черлерниң бирээзи болур. Аалчыларывыска российжи девискээрлерниң каш янзынын, барыын чүк буддизминден эгелээш, чөөн чүктүң буддизмге чедир көргүзерин кызыдар бис. Ынчангаш кайгамчык чүүл болур» - деп, Алексей Маслов түңнээн.
Делегей чергелиг буддийжи форум – бүгү делегейден сарыг шажын төлээлерин чыып, сарыг шажынның, буддийжи культураның, философия болгаш практиканың сайзыралынга амгы үениң айтырыгларын сайгарып, аңгы-аңгы чурттарда буддийжи организацияларның аразында делегей чергелиг кады ажылдажылганы быжыглаар хемчег-дир.
Баштайгы үш шуулган Бурятияга 2023 биле 2024 чылдарда, а Калмыкияга 2025 чылда эрттирген. Роконгресстиң деткимчези-биле Россияның Буддийжи чаңчылчаан Сангхазы, Бурят Республиканың Чазаа, Калмык Республиканың Чазаа база Буддийжи өөредилге болгаш эртем-шинчилелдерге деткимче фондузу ону организастаан.