Тываның найысылалында орук инфраструктуразының улуг хемчээлдиг чаартылгазы чоруп турар. Бо чылын кол кудумчуларны, аэропортче орукту, автомашиналар тургузар болгаш чадаг кижилер кылаштаар черлер улуг септелгеде. Оруктар септелгези-биле чергелештир, чырыын солуур, хөй-ниити черлерин ногаажыдып чаагайжыдар ажылдарны боттандырган. «Тыва Республиканың транспорт системазын хөгжүдери» күрүне программазы-биле Кызылда делегей чергелиг буддийжи форумга белеткээр иштики ажылдар база чоруп турар.
Московская кудумчузунда улуг өскерлиишкиннер көстүп келген. Кызыл-Эрзин автооруунуң долганыр оруундан 149 дугаар бажыңга чедир участокта брусчатканы чадып, бичежек тураскаалдарны болгаш информастыг экранны тургузуп, транспорт манаарынга эптиг шөлчүгешти кылган. Чырык чагыларын база автомашиналар тургузар чаа черни кылган. Дыштанылга шөлүн ногаанчыдары доозулган, ам аңаа автоматчыткан шлагбаум туруптар.
Аэропортка чедир участокта долганыр орук ам-на аянныг апарган. 15 муң чечектер тараан шөлдү суггарылга системазы суггарып эгелээн. Московская кудумчузунда болгаш өске-даа участоктарда чаагайжыдылга ажылдары ам-даа уламчылавышаан. Бордюрларны солуп, киир халдыр үш орукту септеп, КПКУ чанында автотранспорт тургузар немелде шөлдү кылып, «Сүбедей» спорт комплекизиниң машиналар тургузар шөлүн калбарткан. «Батон» садыының чанында шөлдү база чурумчуткан. Кудумчунуң ийи талазында кижи кылаштаар таарымчалыг оруктар кылдынган. Московская биле Калинин кудумчуларының белдиринде орукту калбартып, ногаан шөлдү тараан.
Кызылдың өске-даа кудумчуларында база бо-ла ажылдар чоруп турар. Абаканская кудумчузунда орукту дөрт дилиглиг кылдыр калбарткан. Ийи талазында автомашиналар тургузарының шөлдерин болгаш тротуарларны немей кылган. Кочетов кудумчузунда каттышкан черде долганыр оруктуң шывыын чаарткан. Салчак Тока кудумчузунда өрү үнер орукту септеп, орук шимчээшкининиң немелде дилиндээн кылып, тротуарны болгаш дөрт белдирлерни чурумчуткан.
Механизации кудумчузу-биле тудушкан черде орук шимчээшкининиң чуруму өскерилген. Амгы үеде ында чаа чагыларны салган, чырыын кожуп турар.
Щетинкин-Кравченко кудумчузунда кижи эртер чер чаартынган, орукту ийи аңгылаан болгаш чаа чырык чагыларын тургускан. Машиналар тургузар немелде черлерни дерээн, орук дилиндектерниң ортузун ногаанчыткан. Кочетов кудумчузунда Чеховтан Титов кезээнде орукту калбартып, бурсчатка чаткан тротуарлар кылып турар. Ленин кудумчузунда орук болгаш тротуарлар чаартынган, удавас чырыын солуур.
Кызыл партизан кудумчузунда Тыва эки турачылар биле Чүльдүм кудумчулар участогунда орукту калбартып, чаарткан. Комсомольская биле Интернационал кудумчуларында орук калбарган, кыдыгларын солаан, тротуарлар чурумчаан, чырыы септеттинген. Каа-Хем кудумчузунда септелге ажылдары уламчылавышаан, оруктуң шывыын чаартып, чадаг кижилер кылаштаар тротуарларны кылыпп, кыдыгларын солуп турар.
Дружба кудумчузунда ийи нарын участокту: Крылов кудумчузундан поликлиникага чедир база Чургуй-оол биле Пушкин кудумчуларының аразында оңгул-чиңгил черлерни септээн. Бо хүннерде тротуарлар септеттинер. Совет Тываның 5 чылы аттыг стадионнуң автомашина тургузар черин база септээн.