Россияның тудуг, чуртталга-коммунал ажыл-агый сайыды Ирек Файзуллин Тывага ажылчын сургакчылаашкын-биле кээп чорааш, регионда кол тудуг болгаш инфраструктура төлевилелдериниң күүселдезин таныжып көрген. Тываның Чазааның Даргазының оралакчызы - регионнуң Тудуг яамызының удуртукчузу Артыш Кыргыс-биле кады чаа чуртталга микрорайоннарын, коммунал, социал, спортчу инфраструктура объектилерин, чаагайжыткан хөй-ниити шөлдерин кезээн.
Федералдыг деткимче-биле республикада боттанып турар девискээрлерниң комплекстиг хөгжүлде төлевилелдериниң бирээзи – Кызылдың «Иркутский» микрорайонунче кичээнгей угланган. Тыва 2025 чылда чурттаар оран-сава тудуунга рекордтуг бедик көргүзүгнү чедип алган — 466,9 муң дөрбелчин метр. Россияның Президентизиниң даалгазы-биле республикага боттандырган 2 хуу чиигелделиг ипотека программазын киирген күрүне деткимчезиниң хемчеглери чуртталга тудуунга улуг өскерлиишкиннерни болдунган.
2029 чылдың төнчүзүнге чедир «Иркутский» микрорайонга 54 муң дөрбелчин метр ниити шөлдүг, хөй квартиралыг 12 бажыңны тудары планнаттынган. Ооң-биле чергелештир инфраструктураже бюджет чээлилерин ажыглап тургаш, Кызылда чаа дөрт микрорайоннарже инженер четкилерин тудуп турар. 2031 чылдың төнчүзүнге чедир 130 муң дөрбелчин метр чуртталга шөлүн тудуп, 1900 хире чаа ажылчын олуттарны тургузары планнаттынган.
«Республиканың удуртулгазы-биле сырый, доктаамал харылзаалыг ажылдап турар бис. Сөөлгү беш чылда тудугнуң хемчээли бир миллион дөрбелчин метрден ажа бергени – кады ажылдаанывыстың түңнели-дир. Ол дээрге инфраструктура хөгжүлдезинге ажыглаан инфраструктура болгаш казначейство чээлилери-дир. Президентиниң шиитпири-биле Тывага киирген 2 хуулуг чиигелделиг ипотеказы база Чазак ол программаның күүселдезин хандырган» - деп, Ирек Файзуллин демдеглээн.
Сайыт чаа микрорайоннарда туттунуп турар социал инфраструктура объектилери-биле база танышкан. Инженерлиг инфраструктураны хөгжүткенинден 825 өөреникчилиг-ле ийи школа, 280 олуттуг уруглар сады, 200 олуттуг культура төвү туттунган. Бо чыл төнчүзүнге чедир 70 муң дөрбелчин метр ажыг ниити шөлдүг, хөй квартиралыг 23 бажыңнарны тудуп доозары планнаттынган.
Ирек Файзуллин сургакчылаашкын үезинде, чаагайжыдылга объектилеринче онза кичээнгейни салган. Чаагайжыдар объектилер дээш бүгү чуртка эрткен бадылаашкын түңнели-биле туттунган Кызылдың эрик чоогунда тускай шериг операциязының киржикчилеринге мемориалдыг комплексти, ол ышкаш Южный микрорайонда «Маадырлар парыгы» деп мемориалдыг паркты, Ада-чурттуң Улуг дайыннарының үезинде маадырлыг чоруун көргүскен Тываның үндезин чурттакчылары Шумов алышкыларның тураскаалынга аалчылар барган.
Ирек Файзуллин «Таарымчалыг хоорай хүрээлеңин хевирлээри» федералдыг төлевилелдиң күүселдези шапкын чоруп турарын демдеглээн. Программа эгелээнден бээр республикада 205 хөй-ниити шөлдери чаагайжыттынган. 2026 чылда немелде 31 объектини доозары планнаттынган, оларның 13-үн ажыглалче киирген.
Сайыт регионда кол коммунал инфраструктура объектилерин база көрген. Оларның аразында 160 муң ажыг чурттакчыларны чырык-биле хандырып турар чаартынган подстанция база «Преображенский» микрорайоннуң чурттакчыларын бедик шынарлыг суг-биле хандырар болгаш моон-даа соңгаар хөгжүлдезинге чогуур байдалдарны тургузар Каа-Хем суурда суг алыр чаа комплексти айтып болур.
Россияның Тудуг яамызының удуртукчузу бодунуң ажылчын программазы езугаар республикада хөй ажыглалдыг эң улуг объект – «Победа» спорт-культура төвүнге чедип, амгы үениң тускай эмнелге төвү апаар 150 оруннуг республиканың уруглар эмнелгезиниң тудуун хынаан.
Национал төлевилелдер болгаш күрүне программаларын боттандырар дээш республика чазааның федералдыг чазак-биле кады ажылдажылгазы үре-түңнелдиг чоруп турарын сайыттың ажыл-агыйы бадыткаан. Бо бүгү талалыг деткимче регионга чуртталга тудуун доктаамал хөгжүдеринге, коммуналдыг инфраструктураны чаартырынга, амгы үениң социал объектилерин тударынга, чурттакчы чоннуң амыдырал-чуртталгазының шынарын бедидеринге идигни берип турар.