Тываның Чазаанга чоннуң байырлалынга тураскаадып, мал ажыл-агыйының мурнакчыларынга болгаш Наадым чемпионнарынга күрүне шаңналдарын тыпсыр хемчег болуп эрткен. Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг байырлыг езулалдың киржикчилеринге байырны чедирген. Регионнуң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының хой болгаш өшкү ажыл-агыйын хөгжүдеринге адырны деткиир талазы-биле ажылдап кылганы «Хойжу» төлевилелин аңаа сайгарып чугаалашкан.
Владислав Ховалыг малычнарның буянныг күш-ажылы, төрээн черинге бердинген чоруу болгаш сыныш чок тура-соруу республиканың бот-тускайлаңын кадагалап, бурунгаар бүзүрелдиг шимчээшкинни хандырып турар кол байлаа деп байыр чедириишкининде демдеглээн.
Мал ажыл-агыйының хөгжүлдезинге үлүг-хуузу база хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш адырның 19 төлээлеринге күрүне шаңналдарын болгаш Наадым чемпионнары хүндүлүг аттарны тывыскан.
Кызыл кожууннуң арат ажыл-агыйының баштыңы Монгуш Омак Кызыл-оолович база Чаа-Хөл кожууннуң Чаа-Хөл суурда хууда дузалал ажыл-агыйының баштыңы Шомбул Кара-Кыс Сергеевна «Тыва Республиканың алдарлыг малчыны» хүндүлүг аттарга төлептиг болган.
Малдың баш санын база малдың чаш төлүн кадагалап арттырарынга, көдээ ажыл-агый продукциязын бүдүрүп-саарар хемчээлди көвүдедиринге эң эки көргүзүглерни чедип алганы дээш, Наадым чемпионнары аттарны база чаңчыл езугаар тывыскан.
Наадым чемпионунуң I чергезиниң дипломнарын дараазында малчыннар алган:
- Салчак Роберт Владимирович – Бай-Тайга кожуунда тараачын-арат ажыл-агыйының баштыңы;
- Монгуш Орлан Тараачынович –Барыын-Хемчик кожуунда «Арыг-Хем» көдээ ажыл-агый кооперативиниң малчыны;
- Монгуш Наадым Шериг-оолович –Чөөн-Хемчик кожуунда тараачын-арат ажыл-агыйының баштыңы;
- Ховалыг Ролан Хеймер-оолович – Каа-Хемского кожуунда тараачын-арат ажыл-агыйының баштыңы;
- Чаш-оол Адыгжы Сергеевич – Кызыл кожуунда тараачын-арат ажыл-агыйының баштыңы;
- Маска Тандыжап Март-оолович – Мөңгүн-Тайга кожууннуң «Мөген-Бүрен» КХН-ниң малчыны;
- Баазан Юмид Саянович – Өвүр кожуунда тараачын-арат ажыл-агыйының баштыңы;
- Ондар Иван Дугар-оолович – Бии-Хем кожуунда тараачын-арат ажыл-агыйының баштыңы;
- Ооржак Шораан Шириин-оолович – Сүт-Хольского кожуунда тараачын-арат ажыл-агыйының баштыңы;
- Ооржак Светлана Бавууевна – Таңды кожуунда тараачын-арат ажыл-агыйының баштыңы;
- Очур Буян-оол Комбуевич – Тере-Хольского кожуунда хууда дузалал ажыл-агыйының баштыңы;
- Шокар Март-оол Бадыевич – Тес-Хем кожуунда тараачын-арат ажыл-агыйының баштыңы;
- Кол Сайзана Чаш-ооловна –Тожу кожуунда «Тожу» көдээ ажыл-агый кооперативиниң ивижизи;
- Монгуш Светлана Седип-ооловна –Улуг-Хем кожуунда хууда дузалал ажыл-агыйының баштыңы;
- Ондар Орлан Сандан-оолович – Чаа-Хөл кожуунда хууда дузалал ажыл-агыйының баштыңы;
- Лайзап Ольга Одан-ооловна – Чеди-Хөл кожуунда хууда дузалал ажыл-агыйының баштыңы.
Владислав Ховалыг хемчегниң байырлыг кезээ доосту бээрге, Көдээ ажыл-агый яамызының эгелээни төлевилелинге хамаарыштыр боттарының санал-оналын үлежиринче малчыннарны чалаан.
Төлевилел хой болгаш өшкү азырап-өстүрүп чоруур малчыннарга күрүнениң талазындан деткимче хемчеглерин калбартыр болгаш адырның экономиктиг үре-түңнелин бедидер сорулганы салып турар. 5 чылдың дургузунда конкурстуг шилилге-биле 18 киржикчилерни чыл санында тодарадып, оларга малдың баш санын өстүрүп-көвүдээринге деткимчени бээр. Ол ышкаш төлевилел шээр мал өстүрүп турар малчыннарга социал деткимче хемчеглерин база көрген, чижээ, санаторлуг-курорт эмнээшкини, дузалакчы малчыннарны ажылга хүлээри, малчыннар ажы-төлүн школа-интернаттарга тургузары дээш, оон-даа өске. Наадым «чемпиону» база «мурнакчызы» статусту алган, 5 чылдан хөй күш-ажыл стажтыг, арга-дуржулгалыг болгаш үре-түңнелдиг хойжуларны төлевилелче баштай шилиир.
Төлевилелдиң таныштырылгазы хемчегниң киржикчилериниң улуг сонуургалын оттурган. Көдээ ажыл-агыйының хоочуну, «Уургай» көдээ ажыл-агый бүдүрүлге кооперативиниң даргазы Батаа Кунгаа, Наадым 2026-ның чемпиону, Кызыл кожуундан тараачын-арат ажыл-агыйының баштыңы Адыгжы Чаш-оол, Кызыл кожуунда «Феникс» көдээ ажыл-агый бүдүрүлгезиниң удуртукчузу Ольга Ширин, Каа-Хем кожууннуң Бүрен-Аксы суурда тараачын-арат ажыл-агыйының аныяк удуртукчузу Ролан Ховалыг болгаш өскелер-даа үзел-бодалын үлешкеннер. Сөс алганнар эгелекчи төлевилелдиң ажыктыын болгаш чогуур үезинде эгелеп турарын демдеглеп, аңаа киржир негелделерге хамаарыштыр саналдарны кииргеннер.
Владислав Ховалыг сайгарылга үезинде кирген санал-оналдарны барымдаалап, төлевилелди чедир ажылдап кылырын Көдээ ажыл-агый яамызынга дааскан. Ол ышкаш кожуун чагырга удуртукчуларының киржилгези-биле төлевилелди аңгы сайгарып көөрү чугула дээрзин айыткан.
«Малчыннар-биле мал бажының санын көвүдедери, грантыларны үлээри, көдээ ажыл-ишче аныяктарны хаара тудары дээн ышкаш, чугула айтырыгларны кады сайгарып чугаалаштывыс. Чогумчалыг шиитпирни тывары-биле көдүрдүнген шупту темаларга доктаамал ажылдаар бис» - деп, Баштың ужуражылга соонда бижээн.