Тывада сөөлгү чартык чылда 250 ажыг кижини “чажыт” ажыл-чорудулгадан уштаан. Регионнуң чонну ажылга хаара тудар албан чериниң дыңнатканы болза, эң-не хөй керээлер садыг-саарылга болгаш тудуг адырларында чедип алдынган.
Тываның эрге-чагыргазы чажыт күш-ажыл рыногу-биле идепкейлиг демисежип турар. Россияның күш-ажыл рыногунда база Тывада база, чажыт ажылдадыры чидиг айтырыгларның бирээзи. Албан езузу-биле быжыглаттынмаан ажылчыннар социал магадылалдардан, пенсия дадывырларындан хосталыр, а ажыл берикчизи-биле чөрүлдээ тыптып кээрге, камгалал чок болур.
2030 чылга чедир күш-ажыл рыногунда байдалды экижидеринче угланган “орук картазы” езугаар база федералдыг хемчеглер планынга дүүштүр Тывада албан езузу-биле ажылда тургустунмаан чоруктарны илередип турар. Ажылчын бөлүктер чер-черлерде бо талазы-биле хыналдаларже үнүп, профилактиктиг чугааларны чорудуп турар болза, республиканың Күш-ажыл болгаш социал политика яамызы ону контрольда алган.
Муниципалдыг ажылчын бөлүктерниң ажылындан сайгарып көөрге, 2026 чылдың эгезинден бээр 575 хамааты күш-ажыл керээзи чок ажылдап турары илереттинген, 2025 чылдың ол үезинге деңнээрге ол көргүзүг хөй (511 кижи).
Илереттинген 575 кижиниң 251-и бо хүнде чедир күш-ажылын хоойлу езугаар бүрүткеткен: 64 кижи бодун ажыл-биле хандырган, 99 кижи хуу сайгарлыкчы апарган, 88 кижи албан езузунуң күш-ажылчы керээлерин чарган. Катап хынаан соонда ажылчыннарын бүрүткеп албаан ажыл берикчилерин Тыва Республиканың Күрүнениң Күш-ажыл инспекциязының хынаар даңзызынже киирер.
Бо хүннерде Федералдыг үндүрүг албанының Тыва Республика талазы-биле эргелелиниң хыналдазында 272 кижи бар.
Садыг-саарылгада болгаш автосервистерде (айыттынган үеде 127 кижи), ачы-дуза адырында (33), тудугда (22), көдээ ажыл-агыйында (18), хөй-ниити чемненилгезинде болгаш гостиница бизнезинде (13) ажылдап турарлар чажыт ажыл-чорудалгазын кагган.
Кадрлар төптери болгаш комиссиялар специалистери рейдилер үезинде албан езузу-биле бүрүткел чокка ажылдаарга, узун шөлээ акшазы, пенсия болгаш өске-даа социал магадылалдар чок артарын тайылбырлаан. Ол ышкаш ажыл берикчилери улуг торгаалдарга база онаажып болур.
Хоойлу езугаар ажылдап турар кижилерниң стажын болгаш пенсия баллдарын шын санаарын хандырар дээш, үндүрүг албанынче база социал фондуже хууда медээлерин квартал санында киирер.
Тываның эрге-чагыргазы мониторингилээрин уламчылап, контрольду күштелдирер деп планнаан. Келир планнарда чарлаттынмаан Хенертен хыналдалар санын көвүдедип, электроннуг күш-ажыл керээлериниң системазын сайзырадып, албан езузу-биле эвес ажылдап турар хамаатылар дугайында дыңнадыг ажылын күштелдирер.
Чажыт ажыл-чорудулгадан үнери дээрге, ажылчын эргелерни камгалаар болгаш тус чер бюджедин долдурар чугула базым болур. Тываның Күш-ажыл яамызы күш-ажыл керээзи чарбаан хамаатылар ажыл берикчизинден күш-ажыл керээзин долдурарын негеп, а ажыл берикчилери хоругдалдарга таварышпазы-биле хоойлуну сагыырын кыйгырган.
Эрткен чылын республикада күш-ажыл керээзи чок ажылдап турган 1294 таварылга илереттинген, 1039 хамааты боттарының эргелерин хоойлу езугаар боттандырган
.