Чурттуң соңгу найысылалынга июнь 3-тен 6-га чедир болуп эрткен Санкт-Петербургтуң делегей чергелиг экономиктиг форумунга Тываның делегациязы 20 ажыг ажыл-агыйжы ужуражылгаларны үре-түңнелдиг эрттирип, 10 эштежилге дугуржулгаларын чарган.
Форумнуң эң баштайгы хүнүнде-ле Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг республиканың стратегтиг болгаш үр үеде өзүлдезинге үндезинни тургузуп турар «Ареал» компания-биле дугуржулганы чарганын демдеглээн. Дугуржулгада Тастыг чыдынында литий дустарын бүдүрер гидрометаллургия заводун тудары көрдүнген.
Санкт-Петербург форумунуң үезинде, «Яндекс компаниязы-биле чаа төлевилелдерге дугуржулгалар чедип алдынган. Тывада «Яндекс» 2016 чылдан бээр ажылдап турар. Бо үеде Тываның гуманитарлыг болгаш тускай шинчилелдер институду-биле кады ажылдажылга-биле компанияның сервизинче тыва дылды, ооң иштинде «Поиск» база «Яндекс-очулга»-ны киирген. Ам компания школачылар болгаш ортумак профессионал өөредилге сургуулдарын программалаашкын дылдарынга, капсырылгалар тургузарынга, ИИ болгаш нейрон четкилери-биле ажылдаарынга өөредир «Яндекс лицейни» ажыдар сорулгалыг.
Тываның IT-технологиялар, харылзаа, сан-чурагайлыг ачы-дуза адырында база шагдакы партнёру – «Ростелеком» ПАН-ның республика-биле чарган чаа керээзи езугаар регионалдыг харылзаа инфраструктуразын моон соңгаар хөгжүдериниң планнары калбарган. Компания киберайыыл чок чорукту быжыглаарынче немелде кичэнгейни угландырар.
Регионнарга хөй-ниити капиталының бизнес-стандардын киирери көрдүнген улуг төлевилелиниң эгези кылдыр «Хөй-ниити капиталы» АНН-биле кады Тывага харыысалгалыг сайгарлыкчы чорукту деткиир арга-хевирлерни ажылдап кылыры планнаттынган. Бо төлевилел сайгарлыкчыларга регионнуң болгаш чурттуң хөгжүлдезинге үлүг-хуузун кииргени дээш деткимче бээр системаны тургузар.
Республикага база бир чугула дугуржулга – «КАМАЗ» ПАН-биле. Россияда болгаш Татарстанда эң улуг автомобиль корпорациязы Тываның даг-тывыш болгаш тудуг бүдүрүлгелеринге аар техниканы садарынга, республикада брендилиг сервис төптериниң четкизин хөгжүдеринге, шыырак кадрларны өөредип белеткээринге белен. Ол ышкаш Владислав Ховалыг Рустам Минниханов-биле туризм, агроүлетпүр комплекизи, өөредилге, сан-чурагай хөгжүлдезиниң адырларында төлевилелдерни дугуржуп алган.
Омск база Томск областар, Татарстан Республика, Беларусь Республика-биле кады ажылдажылга дугуржулгалары чаарттынган болгаш узаттынган. Чижээлээрге, белорусь партнерлар-биле ооң мурнунда Тываны тускай техника хандырып турган – аар чүък транспорту, автобустар, орук-тудуг машиналарының парыгын чаартырының аргазын чугаалашкан. Республиканың Баштыңы Омск облазының губернатору Виталий Хоценко-биле чоокку үш чылдың кады ажылдаар хемчеглер планын бадылаан, ооң мурнунда 70 хуу күүсеттинген дугуржулганың эгелээшкиннерин уламчылаар.
Владислав Ховалыг Томск облазының губернатору Владимир Мазур-биле ужурашкаш, Томск хоорайда өөренип турар тыва студентилерни өөртүр дугуржулгага атты салган. Регионнарның баштыңнары Кызыл биле Томск аразынга субсидиялыг авиа-аргыжылга рейстерин ажыдарын дугуржуп алганнар. Аргыштырылганы чорудар авиакомпания база тывылган. Бо чылдың үшкү кварталында ук маршрутка доктаамал рейстерни ужудуп эгелээрин планнаан.
ПМЭФ үезинде Тыва Россияның улуг туроператору FUN&SUN («ТТ-Трэвел» КХН) компанияны бир дугаар хаара тудуп алган, ында бүгү Россиядан 600 ажыг турисчи агентилелдер кирип турар. Владислав Ховалыг мындыг улуг инвестор Тываны делегей чергелиг туризм рыногунче киирип шыдаар боор деп идегеп турар.
Республика Ажаалга банкызы-биле стратегтиг кады ажылдажылганы уламчылаар. Россияның хоочун болгаш улуг банкызы Тывага хөй санныг чугула эгелээшкиннерни боттандырган. Ооң деткимчези-биле он-он чаа ажылчын олуттар тургустунган, уругларга 13 спортчу шөлдер, өске-даа социал объектилер туттунган. «Сбер» чүгле 2025 чылда, хөй-ниити шөлдерин чаагайжыдылгазынче, школалар болгаш эмнелге албан черлерин хөгжүлдезинче, туризмге хамаарышкан тыва төлевилелдерже 150 млн ажыг рубльди салган. Банк чиигелделиг 2 хуулуг ипотеказы-биле кол операторларның бирээзи болурундан аңгыда, муң-муң тыва өг-бүлелерни чаа оран-савалар-биле хандырган.
Республиканың Баштыңы форумга Күрүне Эрмитажының директору Михаил Пиотровский-биле база ужурашкан. Тываның девискээринде скиф базырыктарындан тывылган археологтуг ховар чүүлдерни шинчилээр, музей херээниң специалистерин белеткээр, туризмни хөгжүдер талазы-биле эң улуг музей комплекизи-биле республиканың дугуржулгазы бар. Ол угланыышкыннарга кады ажылдажылга ам-даа уламчылаар.
Тываның Баштыңының Петербург программазында ыраккы даштыкы чурттардан делегаттар-биле харылзаалар база кирген. Чижээ, Владислав Ховалыгның август 17-ден 20-ге чедир Кызылга болуп эртер IV-кү делегей чергелиг буддийжи форумга киржир чалалгазын хүлээп алган Индияның делегациязы-биле кады ажылдажылга меморандумунга атты салган.
Тываның Россияда Кыдаттан сайгарлыкчыларның «Элус» эвилелиниң төлээлери-биле 2025 чылдан бээр ажылдап турары партнер дугуржулгазы бар. Ол үеде кол тема – Тываны таварты Россия биле Кыдаттың аразында транспорт коридорун тургузары турган. Бо удаада кады ажылдажылгаже өске-даа угланыышкыннарны, азы чер иштиниң казымалдарын шиңгээдир, чиг этти бүрүнү-биле болбаазырадыр, агроүлетпүр комплекизинге амгы үениң технологияларын киирер талазы-биле планнар бар.
ПМЭФ үезинде, Тываның Баштыңы республиканың шагдагы партнерлары: «Cosmos Hotel Group компанияның президентизи Александр Биба база «Сибирьниң генератор компаниязы» КХН-ниң экономика талазы-биле директору Павел Барило-биле ажылчын ужуражылгаларны эрттирген. «Cosmos» компания Кызылга амгы үениң үш сылдыстыг гостиница комплекизин тударын планнап турар.
Владислав Ховалыг Кызыл ЧЭТ-иниң күчү-күжүн улгаттырарының аргаларын база Тываның төвүнде болгаш ооң чоок-кавызында агаарның хирлениишкинин эвээжедир сорулгалыг «Арыг агаар» программага энергетиктерниң киржилгезин «СГК» төлээзи-биле чугаалашкан.