2026 чылда «Көдээ девискээрлерниң комплекстиг хөгжүлдези» (ККХ) күрүне программазы езугаар Тываның көдээ суурларынга хамааржыр 15 төлевилел боттанып турар. Ол төлевилелдерниң ниити өртээ 375 млн рубль. Төлевилелдерни кады акшаландырыышкын дузазы-биле боттандырар: федералдыг бюджеттен 299 млн ажыг рубльди, республика бюджединден 28 млн, тус чер бюджеттеринден 792,6 муң рубльди киириштирер. Кол негелде – инвесторлар 47 млн рубль хире акша-хөреңгини киирерин чедип алыр.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг ук күрүне программазы кожууннарда инфраструктура айтырыгларын шиитпирлээриниң чедимчелиг аргазы ол деп демдеглээн. Социал ужур-уткалыг объектилерни тудуп, септеп, чурттакчыларның амыдыралын экижидеринге ол дузалаар. «Бистиң Президентивистиң инициативазы-биле көдээ чурттакчыларның амыдырап база чурттаар байдалын эде чаартып экижидеринге бо дээрге күчүлүг курлавыр-дыр» - деп, Баштың айыткан. Ол ышкаш муниципалдыг эрге-чагырганың кады акшаландырыышкынче бюджеттен дашкаар акша-хөреңгини хаара тудуп, күрүне программаларынга идепкейлиг киржири чугула дээрзин демдеглээн.
Республиканың Экономиктиг сайзырал яамызының дыңнатканы болза, шупту планнаттынган объектилерге керээлерни чарып, ажылдап эгелээн. Дөрт федералдыг төлевилелдер езугаар ооң күүселдези чоруп турар.
Чижээ, «Көдээ девискээрлерниң амгы овур-хевири» федералдыг төлевилел-биле Шагаан-Арыгда 150 олуттуг уругларның уран чүүл школазының тудуу доозулган. Бо дээрге 2025 чылдан шилчип келген объект болур. Хуу сайгарлыкчы О.К. Аракчаа ажылды холга алган болза, «Тардан Голд» компания инвестиция кылдыр 19 млн рубльди киирген.
Ол ышкаш Улуг-Хем кожууннуң төвүнде база бир чугула төлевилел – Олимпийская кудумчузунда универсалдыг спорт тудуу эгелээн. Ийи чыл дургузунда тудугну туткаш, доозары планнаттынган. «Өлчей» КХН-биле 214 млн рубльге керээни чарган. «Перспективтиг даг-руда төлевилелдери» АН объектиже 11,5 млн рубль инвестицияны салган.
«Көдээ девискээрлерниң чаагайжыдылгазы» федералдыг төлевилел боттандырылгазы-биле аңгы-аңгы суурларга уруглар ойнаар болгаш спортчу шөлдерлиг беш объектини тудар. Чижээлээрге, Барыын-Хемчик кожууннуң Кызыл-Мажалык суурда Алдар аллеязының девискээринде скейт шөлүн тудуп турар (тудуг чери - хуу сайгарлыкчы В.С. Өлчет-оол, инвестор - «Перспективтиг даг төлевилелдери» АН). Бай-Тайга кожууннуң Тээли суурда универсалдыг ойнаар черни тудуп турар (тудугжузу - хуу сайгарлыкчы Х.Ч. Хомушку, инвестору - «Тардан Голд» КХН), Кызыл кожууннуң Терлиг-Хая суурда (тудугжузу – хууда сайгарлыкчы Ч.О. Кара-Сал, инвестору – «Перспективтиг даг төлевилелдери» АН) база Чаа-Хөл кожууннуң Ак-Дуругда (тудугжузу – «Намзырай» КХН, инвестору - – «Перспективтиг даг төлевилелдери» АН) уруглар ойнаар шөлдерни тудуп турар. Эрзин кожууннуң Эрзин суурда универсалдыг спортчу шөлдү база тудуп турар. Ону «Перспективтиг даг-руда төлевилелдери» АН-ның деткимчези-биле «Алдын» КХН тудуп турар.
«Хамаатыларның чурттаар байдалын экижидери» федералдыг төлевилел дамчыштыр чеди суурнуң чурттакчылары боттарының бажыңнарын тудуп алырынга ниитизи-биле 11,6 ажыг млн рубль саң-хөө деткимчезин алганнар. Ол дээрге Бай-Тайга кожууннуң Кара-Хөл, Өвүр кожууннуң Хандагайты, Сүт-Хөл кожууннуң Суг-Аксы, Кызыл кожууннуң Ээрбек, Таңды кожууннуң Кочетов, Тес-Хем кожууннуң Самагалтай, Каа-Хем кожууннуң Сарыг-Сеп суурларындан чурттакчылар-дыр.
Оон аңгыда «Көдээ девискээрлерде транспорт инфраструктуразын хөгжүдери» федералдыг төлевилел езугаар Эрзин кожууннуң Булуң-Бажы суурже кирер автомобиль оруун эде чаартып турар. Ону «ДСТ» КХН септеп турар. Төлевилелди ийи чадага боттандырар: ажылдың чартыын 2025 чылда кылган, а доозары - бо чылын. Суурже кирер оруктуң узуну 4,7 км.
Омск хоорайга «Чаңгыс демниг Россияның» «Түңнел бар!» деп округ шуулганынга партияның регионалдыг салбырының секретары Владислав Ховалыг баштаан Тывадан делегация көдээ ажыл-агыйының хөгжүлдезиниң дугайында кол теманың сайгарылгазынга киришкен. «Көдээ суурларда амыдыралды таарымчалыг болдурары-биле доктаамал ажылдап турар бис. Көдээ девискээрлерниң комплекстиг хөгжүлдезиниң күрүне программазы-биле социал инфраструктураны тудуп, чаартып, хөй-ниити шөлдерин чаагайжыдып турар бис. Бистиң сорулгавыс – кижилерниң төрээн черинге артып, келир үезин тургузарын чедип алыры» - деп, Владислав Ховалыг МАХ-та бодунуң каналынга форум соонда бижээн.