2026 чылда Тывага эртем-тайылбырлыг туризмни бир дугаар ажыдар. Республиканың Өөредилге яамызы наука.рф деп сайтыда ол угланыышкында ийи регионалдыг маршрутту парлаанын дыңнаткан.
Россияның Президентизи Владимир Путинниң чарлааны 2022-2030 чылдарда Эртем болгаш технологияның он чылынга даянып, Тывада эртем билиглерин нептередир болгаш аныяктарны эртемче хаара тудар перспективтиг угланыышкын деп санаттынып турар эртем-тайылбырлыг туризмни хөгжүдер төлевилелди боттандырар. Республиканың эртем албан черлери туроператорлар-биле кады маршруттарны ажылдап кылган.
Россияның эртемнер академиязының Сибирь салбырының Тываның бойдус курлавырларын комплекстиг шиңгээдир институду (РЭА СС ТывБККШИ), «Алдын ном» коммерцияга хамаарышпас автономнуг организациязының база Тываның гуманитарлыг болгаш тускай социал-экономиктиг шинчилелдер институдунуң ажылдап кылган маршруттары хыналда чадазын эрткеш, эртем-тайылбырлыг статусту чедип алган. Россияның Президентиниң чанында эртем болгаш өөредилге талазы-биле чөвүлелдиң эртем болгаш өөредилге адырларында аныяктар херээниң талазы-биле координация чөвүлелиниң протоколу ону бадылаан.
Россияның Эртемнер академиязының Сибирь салбырының Тываның бойдус курлавырларын комплекстиг шиңгээдир институт биле «Алдын ном» коммерцияга хамаарышпас автономнуг организация «Тываның геологтуг эрткен үези: бурунгу вулканнардан юра үениң хөмүр-даштарынга чедир» деп аттыг маршрутту ажылдап кылган. Регионнуң кол геологтуг үелери болгаш объектилеринге экскурсиялар ында кирген. Аян-чорук үезинде аалчылар бойдустуң бурунгу өскерлиишкиннерниң истерин көрүп, Тываның амгы бойдузунуң тургустунганын сонуургап, республиканың бойдус курлавырларының эртемге болгаш экономикага ужур-дузазын үнелээрлер. Тываның геологтуг тургузуунуң, вулканнарның, шыгжамырларның, үлетпүр хөгжүлдезиниң, эртем чедиишкиннериниң дугайында таныштырылгалар экскурсияларда кирген. Киржикчилер эртемденнерден: геология-минералогия эртемнериниң кандидады база социология эртемнериниң кандидадындан сонуургаан айтырыгларын салып болур.
Бо чылдың апрельде Кызылдың 5 дугаар гимназиязының болгаш Тыва Республиканың күрүне лицейиниң өөреникчилеринге маршрутту шенеп эрттирген. Өөреникчилер Тываның аржааннарының, вулканнарының, ажыктыг казымалдар чыдыннарының, чер шимчээшкиннериниң болгаш регионнуң өске-даа геологтуг онзагайларының дугайында хөйнү билип алганнар. Олар шинчилээр чүүлдү канчаар алырын, чамдык минералдарны тодарадырын өөренип, геологияның кыска курузун эрткен деп санаар.
Тываның гуманитарлыг болгаш тускай социал-экономиктиг шинчилелдер институдунуң «Тыва: үндезиннерже аян-чорук» деп маршруду Тываның эрте-бурунгу болгаш ортаакы вектерде төөгүзүн, ооң археологтуг, сүлде-сүзүк болгаш культурлуг ужур-утказын долу билип алырын күзээн школачыларга, студентилерге, башкыларга база кижи бүрүзүнге дузалаар. Киржикчилер археологтуг тураскаалдарны, шажынчы культура объектилерин, Цеченлинг, Тубтен Шедруб Линг сарыг шажын хүрээлерин, Воскресенск соборун сонуургап көөрлер. Олар Арат шөлүнге, Даш хоорайга, Кызылдың хем эриинге чедип, «Азия төвү» тураскаал, «Хаан аңнаашкыны» скульптура комплекизи дээн ышкаш Тываның тураскаалдыг черлерин көөр. Шагаа байырлалынын езу-чаңчылдарын билип, улусчу оюннарны ойнап, викториналарга, биче шинчилел төлевилелдеринге, эрте бурунгу түрк дылга чечен чугаа болгаш шүлүк чогаадыр мөөрейлерге киржип, карталар болгаш бурунгу эдилелдер-биле ажылдаар. Маршруттуң киржикчилери дыңнакчы болурундан аңгыда, шинчилекчилер база апаар.
Маршруттарны Тыва Инкогнито (VisitTuva.ru) болгаш наука.рф сайтыларында парлаан. Дараазында шөлүлгелерден тодаргай тайылбырны ап болур: visittuva.ru/tours/730e... visittuva.ru/tours/a40d...
Тываның Өөредилге яамызы эртем-тайылбырлыг маршруттар чүгле тус черниң чурттакчыларын болгаш бо чылдың августа болуп эртер сарыг шажынның IV делегей чергелиг шуулганының аалчыларының кичээнгейин хаара тударынга бүзүрелдиг. Эртем-тайылбырлыг туризм Тываны чаа талазындан ажыдып, регионнуң хөгжүлдезинде чугула базым апаар.