Бөгүн, май 6-да, регионнуң эң чугула хөй-ниити байырлалдарының бирээзи - Тыва Республиканың Үндезин Хоойлузунуң хүнүн демдеглеп турар. Бүгү чоннуң референдуму-биле республиканың Үндезин хоойлунуң сөзүглелин хүлээп алган хүн – 2001 чылдың май 6-дан бээр ону чылдың-на демдеглээри чаңчыл. Бо чылын Тыва Республиканың амгы сес дугаар Үндезин Хоойлузун хүлээп алганындан бээр чээрби беш чыл бооп турары-биле бо хүн онзагай. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг бо онзагай хүнде Конституцияның ажылдап кылырынга дорт киришкен кижилер-биле ужурашкан.
«Янзы-бүрү адырлардан 124 специалистерни: арга-дуржулгалыг юристерни, экономистерни, хөй-ниити ажылдакчыларын болгаш депутаттарны хаара туткан тос эксперт бөлүктерниң канчаар-даа аажок улуг ажылы-дыр. Оларның профессионал чоруу төөгүлүг чаа байдалдарда республиканың хөгжүлдезинге бүзүрелдиг эрге-хоойлу таваан тургузарынга дузалаан» - деп, регионнуң баштыңы МАХ-та бодунуң каналында дыңнаткан. Бөгүн Тываның Үндезин хоойлузу хамаатыларның төлептиг амыдырап-чурттаар эргелериниң бүзүрелдиг магадылалы болуп, шупту чоннарның төлээлериниң сонуургалдарын камгалаарын чарлап, өг-бүлениң чаңчылчаан үнелиг чүүлдериниң хажыттынмас чоруун быжыглап турарын ол демдеглээн. «Бистиң Конституциявыс Тываның хөй националдыг чонунуң хоойлузу болур» - деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.
Бөгүн Улусчу чогаадылга бажыңынга республиканың Үндезин хоойлузунуң юбилейинге тураскааткан байырлыг хурал болуп эрткен. Тываның Баштыңы шупту киржикчилерге байыр чедиргеш, чээрби беш чыл бурунгаар документи-биле ажылдаан, ол ышкаш бөгүн ооң күүселдезин хандырып турар кижилерге өөрүп четтиргенин илереткен. Республиканың чаагай чоруу дээш кижи бүрүзүнүң күш-ажылынга чедиишкиннерни күзээн. «Бистиң чаңгыс демивис төрээн Тывавыстың моон-даа соңгаар чечектелиишкининиң үндезини болуп артсын!» - деп, республика баштыңы чугаалаан.
Байырлыг хуралда күрүне шаңналдарын тывыскан. Кызыл хоорайның адвокаттар коллегиязының болчукчузу Алексей Гуковка «Тыва Республиканың алдарлыг юризи» хүндүлүг атты тывыскан. Халажылгада эптештирилге судьязы Сылдыс-оол Иргит биле Кызылдың нотариалдыг округунда хууда практикалыг нотариус Чодураа Содномовага Тыва Республиканың Баштыңының Хүндүлел бижиктерин тывыскан. Тываның адвокаттар палатазының болчукчузу Чечена Куулар Тываның Баштыңының Өөрүп четтириишкин бижиинге төлептиг болган.
Тыва Республиканың Дээди Хуралының (парламентизиниң) «Тыва Республикада парламентаризмниң 100 чылы» юбилейлиг медалы-биле Россияның юристер ассоциациязының Тыва Республикада регионалдыг салбырының удуртукчузунуң оралакчызы – Күүсекчи комитеттииң даргазы Аяна Ооржакты шаңнаан. Дээди Хуралдың Хүндүлел бижиин Күрүнениң юридиктиг бюрозунуң башкарыкчы юрист консультантызы Арана Ооржакка, Тыва Республиканың юстиция сайыды Евгений Мельниковка база Роскадастрның Тыва Республикада филиалының эрге-хоойлу болгаш кадрлар талазы-биле килдистиң начальниги Владимир Монгушка тывыскан.
Үндезин Хоойлунуң төрүттүнген хүнүнде 14 хар чеде берген аныяк хамаатыларга паспорттар тыпсыр чараш езулалды бо хүн база чаңчыл езугаар эрттирген. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг, Тыва Республиканың иштики херектер сайыды Юрий Завьялов кол документилерни тывыскан. Школачылар «Россияның хамаатылары бис!» программа-биле «Баштайгыларның шимчээшкининиң» одуруунче кирген.
1921 чылдың август 15-те Бүгү-Тываның тургузукчу хуралынга (шуулганынга) Таңды-Тыва Республиканың бирги Үндезин Хоойлузу хүлээп алдынган. Азияның төвүнде бот-догуннаан күрүне тургустунганын, хоойлу мурнунга шупту хамаатылар дең эргелиг болурун, албан-дужаалче шилип соңгуурун, экономиканы көдүрери, культура база чоннуң кадыкшылы күрүнениң сагыш човаашкыны дээрзин хоойлу-биле быжыглаан. Ооң соонда, үениң аайы-биле политикада болгаш идеологияда өскерлиишкиннерге даянгаш, аңгы-аңгы чылдарда Үндезин хоойлунуң сөзүглелинче чогуур өскертилгелерни киирген.
2001 чылдың май 6-да бүгү чоннуң референдуму-биле Тыва Республиканың сес дугаар Конституциязын хүлээп алган. Регионалдыг хоойлужудулганы федералдыг хоойлуга долузу-биле дүүштүрери болгаш Россияның чаңгыс аай эрге-хоойлу баазазын быжыглаары – документини чаартырының кол сорулгазы болган.
Тываның Үндезин Хоойлузунуң хүнүнде Кызылга болгаш бүгү республикага культурлуг, өөредиглиг, спортчу хемчеглерни эрттирери чаңчыл апарган. Культура төптери болгаш бажыңнары викториналарны, информастыг шактарны, өөредиглиг болгаш хөгжүмнүг программаларны, оюннарны эрттирер. Ол ышкаш темалыг делгелгелерге, таныштырылгаларга, «төгерик столдарга» активчилер, аныяктар, школачылар киржип турар.