.jpg)
Сибирь Федералдыг округда Россия Федерациязының Президентизиниң бүрүн эргелиг төлээзи бодунуң байыр чедириишкининде күрүне Баштыңының чарлыы-биле тургустунган бо хүннү Россияның чоннарының чаңгыс деминиң чылында бир дугаар эрттирип турарын айыткан.
Серышев Соңгу чүктүң, Сибирьниң болгаш Ыраккы Чөөн чүктүң төнчү чок делгемнеринде шагдан бээр чурттап чоруур үндезин чоннарның шупту төлээлеринге байырны чедирип тура, “бистиң чуртувустуң хөй националдыг өг-бүлезинде чон бүрүзү үнелиг болгаш онзагай” деп демдеглээн.
Шупту адырларда улуг өскерлиишкиннер болуп турда, амыдыралының чаңчылчаан хевирин кадагалап арттырары берге дээрзин ол айыткан. Ынчангаш күрүне эвээш санныг үндезин чоннарның турум хөгжүлдезиниң айтырыгларынче улуг кичээнгейни салып турары стратегтиг планнаашкын документилеринде болгаш херек кырында ооң күүселдезинде көстүп турар. Россия Федерациязының эвээш санныг үндезин чоннар хүнүнге тураскааткан хемчеглер база ынаар угланган.
Үндезин чоннарның сагыш-сеткилиниң күчү-күжү болгаш амыдыралчы хей-аъды чүс-чүс чылдар өттүр дамчып келген онзагай культуразы база аңгы-аңгы этниктиг ниитилелдериниң ажыл-ижин шууткан тускайлаң аргалары даглар, тайга-таңдының болгаш тундраның кадыг-шириин агаар-бойдузунга таарыштыр чурттаарының үлегер-чижээ болуп чоруурун, Анатолий Серышев демдеглээн.
“Эвээш санныг үндезин чоннарның бойдусту ажыглаарының аргалары, культурлуг өнчү-салгалы, дылдарының хөй янзызы кижи төрелгетенниң үнелеп четпес өнчүзү, Россияның сагыш-сеткил болгаш материалдыг байлааның чарылбас кезээ болуп турар” – деп, бүрүн эргелиг төлээ Россияның эвээш санныг үндезин чоннарының шупту төлээлеринге, аймак чонунга база шупту өг-бүлелерге байырын чедирип, чедиишкиннерни болгаш быжыг кадыкшылды күзээн.
Россия Федерациязының Соңгу чүктүң, Сибирьниң болгаш Ыраккы Чөөн чүктүң эвээш санныг үндезин чоннарының доктаамал чурттап турар девискээрлериниң саны-биле Сибирь ылгалып турар. Новосибирск биле Омск областардан аңгыда, Сибирь федералдыг округтуң сес субъектизинде, ол ышкаш Тывада база, Соңгу чүктүң, Сибирьниң болгаш Ыраккы Чөөн чүктүң эвээш санныг үндезин чоннары эрге байдалды алган 47 муң ажыг кижи санныг 17 этнос чурттап чоруур. Оон аңгыда, Сибирьниң бүгү девискээринде чүгле 2 муң хире телеуттар, эвеннер, коряктар, хантылар, мансилер, чукчалар бар.
2021 чылда эрткен сөөлгү чизеден алырга, Тыва Республикада эвээш санныг үндезин чон – 7189 санныг тожу-тывалары Мөнгүн-Тайга, Тере-Хөл, Тожу база Эрзин кожууннарда чурттап чоруур.