Главная
Пресс-служба
Медээлер

Тываның билдингир күрүне ажылдакчызы Чимит-Доржу Ондар 94 харлаан

29.04.2026 08:38

Республиканың хүндүткелдиг күрүне ажылдакчыларының бирээзи Чимит-Доржу Байырович Ондар апрельдиң 28-те 94 харлаан юбилейин демдеглеп турар. Ооң ады республиканың үлетпүрүнүң, энергетиканың, күрүне эрге-чагыргазының хөгжүлдези-биле тудуш харылзаалыг болгаш, ооң хөй чылдарда кылган күш-ажылы чаңгыс чер чурттугларының ханы хүндүткелин чаалап алган.

Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг хоочунга ол чугула хүнү-биле байырны чедирген. Баштың телефон дамчыштыр Чимит-Доржу Байырович-биле чугаалажып тура, амыдыралының оруун тургузарынга тураскааткан ооң төрээн чериниң хөгжүлдезинге киирген үлүг-хуузу дээш четтиргенин илереткеш, келир салгалдарга үлегер-чижек апарган бедик мергежилин, ажыл-херээнге бердингенин демдеглээн. Регионнуң Баштыңы төрүттүнген хүнү таварыштыр аңаа быжыг кадыкшылды, улуг хей-аътты, чедиишкиннерни күзээн.

Республиканың одаар чүүл болгаш энергетика сайыды Эдуард Куулар база байыр чедириишкиннеринге катчып, аңаа ведомство шаңналы — «Тываның алдарлыг энергетиги» деп атты тывыскан.

Чимит-Доржу Ондарның допчу-намдары – бүдүн адырның тургузуушкунунуң төөгүзү-дүр. Ленинградтың политехниктиг институдун дооскаш, тывалардан бир дугаар дипломнуг энергетик эртемин чедип алган. 1960 чылдарның эгезинде ол регионнуң үлетпүрүнде кол албан-дужаалдарны ээлеп, кол инженерлеп, бүдүрүлгелер директору, улуг тудуг болгаш бүдүрүлге каттыжыышкыннарының удуртукчузу бооп ажылдаан.

1970 чылдардан бээр ол күрүне эргелеп-башкарылга ажылынче шилчээн. Тыва АССР-ниң Министрлер Чөвүлелиниң оралакчызы, ооң соонда даргазы, сөөлзүредир республиканың Дээди Совединиң Президиумун удуртуп, РСФСР-ниң Дээди Совединиң удуртулга составынга ажылдап чораан. Чимит-Доржу Байырович 1990 чылда Тыва АССР-ниң Дээди Совединиң Даргазынга соңгуткан.

Дараазында чылдарда РСФСР-ниң Конституция комиссиязының ажылынга киржип, бюджет политиказының айтырыгларын база репрессияга таварышкан чоннарның чидиг айтырыгларын шиитпирлеп, федералдыг деңнелге болгаш Москвага Тываның сонуургалдарын төлээлеп, хөй-ниити ажыл-чорудулгазынга идепкейлиг киришкен. Ол Россия чоннарының Ассамблеязының үндезилекчилериниң бирээзи болуп, ооң күүсекчи органнарын үр үе дургузунда удуртуп келген.

Күш-ажылдың Кызыл Тук, Хүндүлелдиң демдээ, Улустарның Найыралы орденнерниң, Тыва Республиканың бедик шаңналдары дээш ,хөй санныг шаңнал-макталдарның эдилекчизи. Нациялар аразында харылзааны эптештиреринге идепкейлиг киржилгези дээш, КНО-нуң «Тайбыңның элчини» деп хүндүлүг адынга төлептиг болган.

Чимит-Доржу Ондарның ады республикада кол инфраструктура төлевилелдери — үлетпүр бүдүрүлгелериниң, чуртталга кварталдарының, социал объектилерниң тудугларын боттандырары-биле холбашкан. Оларның аразында Национал хөгжүм-шии театры, Кызылдың аэропорту, Улусчу чогаадылга бажыңы, чуртталга бажыңнары, школалар, уруглар садтары бар.

Амгы үеде Чимит-Доржу Байырович бодунуң мергежилинге бердингениниң, чонунга бараан болурунуң демдээ болуп арткан. Ол «Инженерниң оруу», «Үе мени мурнай берген» деп номнарында күш-ажылчы амыдыралын төөгүп бижээн.