Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Чөөн-Хемчик кожуунга ажыл албан аайы-биле чорааш, Бажың-Алаак суурнуң школазынга база четкен. «Тывавыстың хөгжүлдезинге улуг үлүг-хуузун дыка хөй алдарлыг кижилер бо школадан үнген» - деп, регионнуң удуртукчузу МАХ-да бодунуң каналынга демдеглээн. Өөредилге чери доозукчуларының бирээзи, Тываның Улустуң чогаалчызы Чылгычы Ондарның адын эдилеп чоруур. Школада ол алдарлыг культура ажылдакчызының ады-биле адаан музей база бар.
Амгы үеде өөредилге черинде 133 өөреникчи өөренип турар. Владислав Ховалыгның тайылбырлааны-биле алырга, коллектив канчаар чурттап турарын дорт билип алыр дээш школаның башкылар коллективи-биле ужурашкан. Башкылар республиканың Баштыңы-биле чугаа үезинде организацияның мурнунда бөгүнде тургустунган айтырыгларны үлешкеннер. Чижээ, эрткен кыжын класстарга соок турганын чугаалааннар.
Ындыг байдалдарда шынарлыг өөредилге дугайында чугаалаары берге деп, Владислав Ховалыг чөпшээрешкен. Школа барыксанчыг болгаш айыыл чок чер болур ужурлуг деп, ол демдеглээн. Бо тургустунган байдал чогуур ведомствонуң болгаш кожуун чагыргазының ажылында четпестерни көргүзүп турар деп бодалын илереткен. Бажың-Алаак суурнуң школазын капиталдыг септелге планынче киирерин республиканың удуртукчузу харыысалгалыг кижилерге дааскан. Биче суурларда уругларның өөредилгезинге болгаш кижизидилгезинге амгы үениң байдалдарын тургузарынче угланган эвээш өөреникчилерлиг школалар тудуунуң чаа программазын башкылар-биле сайгырып чугаалашканнар. Ындыг школаларның чаңгыс аайлаан төлевилелдери ажылдап кылдынган, оларның төлевилел-санаашкын документилери күрүне хыналдазын амгы үеде эртип турар.
«Коллектив сырый харылзаалыг, чаңгыс демниг дээрзи илдең. Келир үеде чогаадыкчы ажылы-биле Тываны сайзырадыр оон-даа хөй шылгараңгай доозукчулар ол школадан үнер дээрзинге бүзүрээр мен. Аңаа бүгү-ле таарымчалыг байдалдарны тургузарын кызыдар бис» - деп, Баштың школага четкен соонда түңнээн.
Чөөн-Хемчик кожуунга база бир чугула үнүүшкүн - Үстүү-Хүрээ хүрээзинче болган. IV делегей чергелиг буддийжи форумунуң бүдүүзүнде бо төөгүлүг черде чаартылга ажылдарын чорудары планнаттынган. «Берге салым-чаяанныг черлерниң бирээзи: эрткен чүс чылда чиде бээр часкаш, бөгүн катап тургустунуп, бистиң республикада эң-не ыдыктыг черлерниң бирээзи бооп арткан» - деп, Владислав Ховалыг МАХ-ка бижээн.
Амгы үеде форумга белеткелдер чоруп турда, эксперттер ам кылыр чаартылга ажылдарының дөзевилелин өөренип көрүп турар. Кылыр ажылдың кол сорулгазы – эрги болгаш чаа аян-шинчилерни чаңгыс комплекс кылдыр каттыштырары. Хүрээже чедериниң таарымчалыг аргаларын ажылдап, брусчатканы чадып, чаагайжыдар черлерни тодараткан. Төөгүлүг черде бүгү-ле ажылдарны буддийжи шыңгыы чурум езугаар чорударын Владислав Ховалыг демдеглээн.
Эрги хүрээ ханаларын кичээнгейлиг камнаарынче онза кичээнгейни углаар. Бойдустуң болгаш кижиниң багай салдарындан оларны камгалап, быжыглаары чугула. «Тываның Камба-Лама эргелели-биле кады сүмележип тургаш, шупту шиитпирлерни хүлээп алыр» - деп, Баштың демдеглээн.
Кожууннуң эрге-чагыргазы болгаш сагыш човангыр чурттакчылар хүрээни долгандыр девискээрни чаагайжыдары идепкейжээн. Оларның кады күжениишкиннери-биле форум киржикчилеринге чүдүп сүзүглээр болгаш таарымчалыг байдалды тургузуп турар. Аалчы бүрүзүнге таарымчалыг болзун дээш, айыыл чок чоруктуң айтырыгларын шиитпирлеп, аай-дедир аргыжарының хевирлерин сайгарып көрген.