Апрельдиң 21-де, Россияда Тус чер бот-башкарылгазының хүнү. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг республиканың муниципалдыг эрге-чагырга органнарының ажылдакчыларынга профессионал байырлалы-биле байырны чедирген. Бо хүн Тываның хоорай, суурларының чечектелиишкини дээш хүннүң-не ажылдап, оларның хөгжүлдезинге күжүн, сагыш-сеткилин салып чораан кижилерге өөрүп четтиргенин илередир арга дээрзин демдеглээн. «Муниципалдыг тургузугларның баштыңнары, тус черниң Хуралдарының депутаттары, чагырга ажылдакчылары, хамааты идепкейжилер – бистиң регионнуң идегелдиг ынаныжы силер» - деп, Владислав Ховалыг МАХ-та бижээн.
Республиканың удуртукчузу муниципалдыг командаларның профессионал өзүлдезинге Бүгү-россияның тус чер бот-башкарылгазын хөгжүдер ассоциация чугула рольду ойнап турарын демдеглээн. Тус черниң специалистери ооң программалары-биле муниципалдыг тургузуглар аразында кады ажылдажылганы быжыглап, удуртуп-башкарылганың эң эки арга-дуржулгаларын өөренип, ону амыдыралда боттандырып турар.
Владислав Ховалыг «Чаңгыс демниг Россия» партияның муниципалдыг органнар-биле кады ажылдажылгазында улуг үлүг-хуузун айыткан. Партия бодунуң төлевилелдери таварыштыр муниципалдыг тургузуг бүрүзүнүң хереглелин барымдаалап, Улусчу программаның чаа редакциязын ажылдап кылган. «Тус чер чагыргалары-биле партияның кады ажылдажылгазының ачызында стратегтиг чугула ужур-дузалыг төлевилелдер боттанган: хөй-ниити шөлдерин чаагайжыдып, школалар болгаш уруглар садтарын эде чаартып, инфраструктураны хөгжүдүп, хоорайлар биле ыраккы кожууннар аразында ылгал эвээжээн» - деп, баштың демдеглээн. Тываның чурттакчыларының сонуургалдарынга бараалгап чоруур коллегаларынга өөрүп четтиргенин илереткеш, оларга быжыг кадыкшылды, тура-сорукту, республиканың чечектелиишкини дээш ажыл-ижинге чаа-чаа чедиишкиннерни күзээн.
Президентиниң айтыышкыны-биле организастаан «Биче төрээн чурт – Россияның күжү» деп III бүгү-российжи муниципалдыг форум Тус чер бот-башкарылга хүнүнүң бүдүүзүнде, Москвада Национал төпке ажыттынган. Күрүне шаңналдары тыпсыр езулал үезинде, Владимир Путинниң өмүнээзинден Президент Администрациязының удуртукчузунуң бирги оралакчызы Сергей Кириенко байырны чедирип, чурттуң 30 субъектизиниң төлээлеринге 39 шаңналдарны тывыскан. Оларның аразында муниципалитеттерниң 8 төлээзи «Ада-чурт мурнунга ачы-хавыяазы дээш» орденниң II чергезиниң медальдарын алган. Тыва Республиканың төлээзи Шагаан-Арыг баштыңының оралакчызы – Төлээлекчилер хуралының даргазының Виктор Пюрюна база оларның санынче кирген.
Виктор Кууларович – Улуг-Хем кожууннуң хөгжүлдезинге улуг үлүг-хуузун киирген муниципалдыг албанның хоочуну. Улуг-Хем кожууннуң чагырга даргазынга ийи катап (1998, 2003 чылдарда) соңгуткан. Ооң удуртулгазы-биле чугула социал объектилер: Иштии-Хем, Ийи-Тал суурларда клубтар, Арыг-Бажы, Иштии-Хем, Арыг-Үзүү суурларда школалар туттунган. Виктор Кууларович Шаагаан-Арыгда амыдыралдың шынарын бедидеринче угланган төлевилелдерни: хөй квартиралыг бажыңнар болгаш 400 олуттуг гимназия тудуун боттандырган.
Төлээлекчилер хуралының даргазының оралакчызынга ажылдап тургаш, кем-херек үүлгедиишкиннерин болдурбас база чурттакчы чоннуң айыыл чок чоруун хандырарынче кол кичээнгейни угландырган. Берге элээдилер-биле ажылы дээш Улуг-Хем кожуун чагыргазының өөрүп четтириишкин бижиин алган. Виктор Кууларович патриотчу хемчеглерниң эки турачызы база организатору, хөй-ниити ажылдарының киржикчизи, 2022 чылдан бээр ТШО-нуң киржикчилерин идепкейлиг деткип чоруур волонтер.
Тус чер бот-башкарылга институдунуң ролюн болгаш ужур-дузазын быжыглап, демократияны болгаш хамааты ниитилелди хөгжүдер дээш, 2012 чылда Президент Владимир Путинниң чарлыы-биле Тус чер бот-башкарылгазының хүнүн тургускан. 1785 чылдың апрель 21-де (чаа календарь-биле май 2) «Россия империязының хоорайларының эрге-байдалынче база эрге-ажыынче айтыышкынны» хүлээп алганынга тураскаадып ол хүн шилиттинген.