Апрельдиң 17-де, республиканың Чазак бажыңынга, Владислав Ховалыг регион Баштыңының чанында стратегтиг хөгжүлде болгаш регионалдыг төлевилелдер талазы-биле чөвүлелдиң хуралын даргалап эрттирген.
Республиканың 2025 чылда аңгы-аңгы адырларда национал төлевилелдерде тодаргай чедиишкиннерин информастыг самбыраларга делгеп көргүскен. Тываның Баштыңы хурал мурнунда оларны сонуургап көрген. «Национал төлевилелдер –магадылалдыг хөгжүүрүвүстүң арга-хевири-дир» - деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.
Тыва Республиканың Чазааның Даргазының оралакчызы Эдуард Сандан национал төлевилелдерниң 2025 чылда боттандырган түңнелдериниң база 2026 чылда салдынган сорулгаларының дугайында илеткээн. Макроэкономиктиг болгаш геополитиктиг айыылдар турзажок, национал төлевилелдер хемчеглери чедиишкинниг күүсеттингенин айыткан. Ооң мурнунда чылга деңнээрге, 2025 чылда 9,6 млрд. рубльди шиңгээткен, азы 1,07 хуу өзүлделиг. Акша-хөреңгиниң кассалыг ажыглалының деңнели 98,5 хуу болуп, Тыва Республиканы Сибирь федералдыг округда үшкү, Россияда 44-кү черде эккелген.
Регионда национал төлевилелдерни чедиишкинниг боттандырганының деңнели 97 хуу четкен. Он бир национал төлевилелдерниң сези, азы хөй кезии «Чаңгыс демниг Россия» партияның Улусчу программазы-биле боттанып, планнаттынган ажылдар долу күүсеттинген: «Амыдыралга инфраструктура», «Аъш-чемниң айыыл чок чоруун хандырарынга технологтуг хандырылга», «Делегей кооперациязы болгаш экспорт», «Экологтуг чаагай чорук», «Ужудукчу чок ужар системалар», «Күрүнениң экономика медээлери болгаш сан-чурагайлыг эде тургустунуушкуну», «Үре-түңнелдиг болгаш чижилгелиг экономика» база «Аныяктар болгаш уруглар».
«Чазак Даргазының оралакчызы Марат Хуснуллин тудуг талазы-биле бурунгаар чедиишкиннеривисти демдеглээн. Тыва чурттаар оран-сава тудуун ажыглалче кииргени-биле ортумак российжи деңнелди бир дугаар ажып эрткенин сагындырайн. Бок болбаазырадыр комплекс тударынга субсидия алыр беш регионнуң санынче киргенивис – база бир чедиишкин» - деп, Владислав Ховалыг Чөвүлелдиң чоокта эрткен чаа хуралының дугайында МАХ-ка чугаалап тура, демдеглээн.
Тыва Республика 2026 чылда он национал төлевилелдер боттандырылгазы-биле ниити акшаландырыышкыны 8,1 млрд хемчээлдиг регионалдыг 38 төлевилелде киржип турар. Олардан беш төлевилел күүселдези езугаар 68 объектиде тудуг ажылдары планнаттынган: эрткен чылдардан шилчип келген 11 база чаа 57 тудугларже ниитизи-биле 4,3 млрд рубль акша салыышкыны көрдүнген.
2026 чылда улуг хемчеглер аразында экологтуг инфраструктураны хөгжүдеринче угланган «Экологтуг чаагай чорук» национал төлевилел иштинде «Катап ажыглал экономиказы» федералдыг төлевилел боттандырылгазын уламчылаары база бар. Бо төлевилел-биле 2028 чылга чедир бок аңгылап-аайлаар комплексти болгаш чаа полигонну ажыглалче киирерин планнаан. Ол ышкаш Дус-Хөлге 80 өрээлдиг дыштанылга баазазын база 21 өрээлдиг «Белдир» дыштанылга төвүн тудары көрдүнген. Оон аңгыда, Ак-Довурак хоорайга котельная тудар төлевилел-санаашкын документилерин ажылдап эгелээр.
Тыва Республиканың Чазааның болгаш яамының төлевилел командаларының тускай сорулгалыг болгаш демниг ажылының ачызында, регион 2025 чылда национал төлевилелдер күүселдезинде көскү үре-түңнелдерни чедип алган.
Чөвүлел хуралында төлевилел офистериниң эки ажылдаан ажылдакчыларынга шаңнал-макталдарны тывыскан. Тыва Республиканың Күш-ажыл болгаш социал политика яамызының өг-бүле политиказының талазы-биле килдистиң консультантызы Сирена Тюлюшке, Тыва Республиканың Тудуг яамызының национал төлевилелдер боттандырар килдизиниң консультантызы Сай-суу Оюнга база Тыва Республиканың Тудуг яамызының национал төлевилелдерни боттандырар килдизиниң кол специализи Валентина Ондарга национал төлевилелдерни боттандырарынга киирген үлүг-хуузу, хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы база Тывада чогаадыкчы күш-ажылдың болгаш өг-бүле ыдыктарының чылынга тураскаадып, Тываның Баштыңының Өөрүп четтириишкин бижиктерин тывыскан.
Тываның Өөредилге яамызының төлевилел удуртулгазы болгаш стратегтиг планнаашкын килдизиниң консультантызы, өг-бүлезинден өөредилге шугумунда дөрткү салгалдың төлээзи База-оол Топча Тываның Баштыңының Өөрүп четтириишкин бижиинге төлептиг болган. Мөңгүн-Тайга кожууннуң каттышкан хевирниң «Чечек» деп 2 дугаар уруглар садының эргелекчизи Валентина Ондарны база шаңнаан. Кожууннуң ырак-узаан, аргыжылга байдалының бергезин, агаар-бойдузунуң кадыг-шириинин барымдаалавайн, ол бедик харыысалгазын болгаш мергежилдиин көргүзүп, уруглар садының капитал септелгезин үе шаанда шынарлыг кылдырып дооскан.
Тыва Республиканың Тудуг яамызының Архитектура, девискээр планнаашкыны болгаш хоорай тудуунуң ажыл-чорудалгазын контрольдаар килдистиң кол специализи Ай-Кыс Доржу, Тыва Республиканың орук-транспорт яамызының автомобиль оруктарын ажыглаар болгаш кадагалаар килдистиң консультантызы Артыш Бадарчы, Тыва Республиканың Баштыңының Администрация болгаш Тыва Республиканың Чазак Аппарадының төлевилел ажыл-чорудулгазы эргелелдиң регионалдыг төлевилелдер хайгаараар болгаш боттандырар килдизиниң консультантызы Анастасия Араптанга регионда национал төлевилелдерни боттандырарынга киирген үлүг-хуузу болгаш хөй чылдарда шынчы ажылы дээш Тываның Баштыңының өөрүп четтириишкин бижиктерин тывыскан.