Тываның ветеринария албаны 2025 чылда ажылының түңнелдерин коллегия хуралынга үндүрген. Республиканың Көдээ ажыл-агый яамызының, Роспотребнадзорнуң регионда эргелелиниң болгаш Россельхознадзорнуң Хакасия болгаш Тыва талазы-биле регионалдыг эргелелиниң төлээлери база республиканың ветеринария албанының кожуун салбырларының удуртукчулары болгаш специалистери хуралга киришкен. Регионда эпизоотиктиг байдалды сайгарып, 2026 чылда мурнады шиитпирлээр айтырыгларны тодараткан.
2025 чылдың дургузунда республиканың мал эмчилери малдың аарыгларын тодарадыр, профилактикалаар болгаш эмнээр талазы-биле улуг ажылды чоруткан. Специалистер халдавырлыг аарыглар-биле демисежиринден аңгыда, малды төрүдеринден эгелээш нарын кезиишкиннерге чедир эмчи дузазын хүн бүрүде көргүскен.
Республиканың ветеринария төвүнүң начальниги Саяна Ондар 2025 чылда он-он муң лабораторлуг шинчилелдерни чорутканын, 190 муң ажыг баш бода болгаш шээр малды бруцеллез аарыынга удур шинчип, халдавыр илереттинген 127 баш малды узуткаанын дыңнаткан. Дыка хөй чылдар дургузунда регионда малдың туберкулезтан аараан таварылгалары бүрүткеттинмээни демдеглеттинген: эрткен чылын 43,8 муң баш бода малды шинчээн, аарыг илереттинмээн. 7,8 хире баш чылгы малды анемия болгаш сапа аарыгларынга хынаан соонда, аарыглар илереттинмээн.
Мал-маганны массалыы-биле тарыыры профилактиктиг ажылдарның кол угланыышкыны болуп артпышаан. Эрткен чылдың дургузунда 1,15 млн хире баш бода болгаш шээр малдарны ящурга удур тараан, ол дээрге планның 96-97 хуузу-дур.
Сибирь язвазынга удур 670 муң ажыг малды тараан, бода малды тарыыр планны 10 хуу, чылгы малды 5 хууга ажыр күүсеткен.
Март төнчүзүнде улуг хемчээлдиг планнаттынган ажылдар эгелээр болгаш, ону бүрүнү-биле доозуптарын ветеринарлыг специалистер дыңнаткан.
«Агаар-бойдустуң байдалындан база малдың кыш соонда деңнелинден оларны боттандырары хамааржыр. Ындыг болзажок, специалистер планнаттынган ветеринарлыг профилактика хемчеглерин бүрүнү-биле күүседип, эпизоотиктиг айыыл чок чорукту хандырарын чедип алыр» - деп, коллегия хуралында демдеглээн.
Көдээ ажыл-агый яамызының сан-чурагайындан алырга, амгы үеде Тывада 177,3 муң баш бода мал, 539,6 муң баш шээр мал, 70,2 муң баш чылгы мал, 2,9 муң баш хаван, 1,1 муң баш сыын болгаш иви, ол ышкаш 172 баш теве, 723 баш куш бар. Бо медээлер «Хорриот» учет системазынче киирген. Республикада бар мал-маган бажының ниити санының 80 хире хуузун хуу ажыл-агыйлар тудуп турар.
Мал-маганны системага бүрүткедир ажылдар ам-даа уламчылаар. Амгы үеде чүгле улуг бода малдың баш саны долузу-биле демдеглеттинген, өске мал-маганга хамаарыштыр албан езузунуң статистика көргүзүглеринден алырга, малдың 58 хуудан 87 хуузу системада кирген.
Тыва Республиканың Чазааның деткимчези-биле, 2025 чылда ветеринария албаны штадын элээн улгаттырып, 148 немелде ажылчын олуттарны алган. Халдавырлыг мал аарыгларынга удур тарылга планнарын чедиишкинниг күүседиринге ол дузалыг болганын, Тыва Республиканың ветеринарлыг албан чериниң начальниги Ай-Кыс Ооржак демдеглээн.
Тываның ветеринария албанының кол айтырыы – мал-маганны база кижилерни янзы-бүрү аарыглардан камгалаары. Доктаамал профилактика хемчеглерин, эмнээшкинни чорудуп, айыылдыг аарыглар тывылган черлерни узуткаары база кол ажыл. 2026 чылда малды калбаа-биле тарыыры, ооң иштинде ящурдан камгалалды хандырары, ол ышкаш ветеринария специалистериниң мергежилин бедидери мурнады боттандырар угланыышкын болуп артар.