Тываның чазаа мал ажыл-агыйында эң чымыштыг үе – ээлчеглиг мал кыштаглаашкынын сайгарып чугаалашкан. Республика Баштыңының удуртулгазы-биле эрткен аппарат хуралынга Тываның көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем сайыды Юрий Оруспай ажыл-агыйларның, ветеринарлыг болгаш өске-даа албаннарның кышка белеткелин илеткээн.
Мал ажыл-агый комплекизи кыштаглаашкынга четчир мал чемин белеткээн деп, яамы дыңнаткан. Ниити пландан 3 хуу хөй, азы 224 муң тонна мал чемин белеткээн. Кааңнаашкынга таварышкан чеди кожууннуң ажыл-агыйларын деткиири-биле 11 муң ажыг тонна мал чемин садып алган. Оон аңгыда, баш бурунгаар көрдүнмээн байдалдарга дээш 1500 тонна ажыг чем курлавырын чыгган.
Ноябрьның ортаа үезинге чедир шупту 3435 ажыл-агыйлар кыштагларынче көшкен, малдың чаш төлүнге дээш, кажаа-хорааларын чылыглаан, малчыннарның бажыңнарын белеткеп, одаар ыяш болгаш хөмүрнү сөөртүп чедиргенин сайыт дыңнаткан.
Ниитизи-биле 961 муң баш мал кыштаглаашкынче кирген, ооң иштинде 167,8 муң баш шээр мал, 677,7 муң баш хой болгаш өшкү, 115,5 муң баш чылгы мал бар. Эрткен чылга деңнээрге, малдың күш-деңгели эки.
Малга чугула херек чүүл – чылгаар дус-биле ажыл-агыйлар хандыртынган. «Дус-Даг» компания даш дус казып тыварын катап эгелээн. Малчын турлагларны суг-биле хандырарын онза хайгааралга алган, чүге дизе 1 муң хире аалдар, азы 30 хуузу суглуг черлерден ырак болганындан, ону автоцистерналар болгаш суг доскаарлары-биле тарадып чедирер ужурлуг.
Ветеринария албаны мал аарыгларынга удур эмнер курлавырын тургускан. Онза байдалдар үезинде дүрген ажыглаттынар эмнерни курлавырлаан. Онза айыылдыг аарыглар — ящур болгаш сибирь язвазынга удур ниити иммунитетти тургузарынга тарылгаларны кылган.
Хой болгаш өшкү ажыл-агыйларында малдың чаш төлүн ажаап-өстүрер кампания доостур чоокшулаан. 2019 чылдан республикада тыва хойну өске уксаалыг, тодаргайлаарга, калмык уксаа-биле хайнакташтырар шенелде чоруп турар. Ооң түңнелинде боткур болгаш дүрген семириир хураганнарны алган.
Бо күзүн ТР-ниң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызы республиканың эртем-шинчилелдиг уксаажыдылга төвү-биле кады калмык болгаш дорпер уксаалыг кошкарлар үрези-биле 2 муң хире хойларны боозадып тарыырын чоруткан. Тываның алды кожууннары: Тес-Хем, Өвүр, Кызыл, Чеди-Хөл, Сүт-Хөл, Чөөн-Хемчиктиң ажыл-агыйлары шенелдеге киришкен.
Бөрүлерден ажыл-агыйларны камгалаары – мал кыштаглаашкынының чарылбас кезээ. Тывада көвүдээн кокайлар малчыннарга улуг когаралды чедирип турар. Мал ажыл-агыйынга айыыл чок чорукту хандыраар дээш бөрүлерниң санын өйлеп, тускай аглаашкынны чорудуп турар. Мал кыштаглаашкыны эгелээни-биле бөрү аглаашкыны база эгелээн. ТР-ниң күрүнениң аңныыр комитединиң дыңнатканы-биле алырга, ноябрьның чүгле чаңгыс неделязында 14 башты, а бүдүн чылда 372 баш бөрзекти чок кылган.
Хуралдың түңнелинде Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг эрге-чагырга органнарында мал ажылын харыылап турар даргаларның кичээнгейинче тускай угланыышкынныг элээн каш даалгаларны берген. Чедери берге черде турлагларны, республикада оларның саны 500 хире, доктаамал хайгааралга алыр. Кожуун бүрүзү мал оорун база малды хайгаарал чок одарладырын болдурбас дээш чогуур хемчеглерни чорудар ужурлуг.