Главная
Пресс-служба
Медээлер

Тываның болгаш Беларусьтуң уруглары Михаил Бухтуевтиң чүс харлаан оюнга тураскаадып ооң маадырлыг чоруун сактыр

24.11.2025 05:18

2025 чылдың ноябрь 23-те Тываның алдарлыг чурттакчыларының бирээзи, Совет Эвилелиниң Маадыры Михаил Бухтуевтиң төрүттүнгенинден бээр чүс харлаан ою. 15-ки Речица гвардейжи танк бригадазының чолаачы-механиги, гвардияның сержантызы Михаил Артемьевич Бухтуевке 1944 чылдың август 22-де ССРЭ-ниң Дээди Совединиң Президиумунуң чарлыы-биле ол бедик атты өлгениниң соонда тывыскан. Шаңналды тыпсып турар үеде ооң хары 19 четпээн турган.

Ноябрь 24-те, Кызылдың 1 дугаар школазы биле Белоруссияның Шахунья хоорайның 1 дугаар школазының аразынга Михаил Бухтуевтиң төрүттүнгенинден бээр 100 чыл оюнга тураскааткан телекөвүрүг болур. «Сылдысчыгаш» салым-чаяанныг уруглар төвүнге болуп эртер бо хемчег акы-дуңмалышкы чурттарның аныяк салгалдарын каттыштырып, белорусь школага өөренип чораан аныяк армейжи Михаил Бухтуевтиң болгаш ооң командири Дмитрий Комаровтуң өлүм чок тиилелгезин болгаш коргуш чок эрес-дидим чоруун сактып демдеглээр.

Михаил Бухтуев 1925 чылдың ноябрь 23-те Тываның Тожу кожууннуң Половинка (Карагаш) суурга бөдүүн ажылчын өг-бүлеге төрүттүнген. Фронтуже аъттанган ачазын солуп, чеди чыл школазын доозупкаш, алдын уургайынга ажылдаан. Михаил 18 харлыында эки тура-биле дайынче аъттанган. Челябинскиниң танк училищезин сержант эргелиг дооскан.

Чолаачы-механик Бухтуевти 1-ги Белорусь фронтузунуң 15-ки гвардейжи танк бригадазында лейтенант Дмитрий Комаровтуң экипажы хүлээп алган.

Совет Армия агаар болгаш артиллерияның шыңгыы белеткелди эрткен соонда халдаашкынны эгелеп, 1944 чылдың июнь 24-те дайзынның камгалалын узуткаан. Комаров биле Бухтуевтиң танкызы бир дугаарында Тумаровка суурже халдап киргеш, дайзынны чок кылган. Танкыныӊ чолаачы-механиги сержант Бухтуев орук ара дайзынныӊ элээн каш артиллерия кезектерин чылча шапкан.

15-ки гвардейжи танк бригадазының танкчылары июнь 25-те даң бажында катап база шавар халдаашкынче кирген. Лейтенант Комаровтуң танкызы ону баштаан. Олар Гомель облазының Октябрьский районунда Черные Броды станцияга чоокшулап орда, ында немец бронепоезд мурнуку шугумда дайынчыларже отту ажыдыпкан. Танкчылар станцияны эжелээр дээн даалгазын күүседип, бурунгаар шимчепкеннер. Т-34-түң башнязынче снаряд кээп дүшкеш, танкының шыгаакчызын болгаш командири Комаровту балыглаан. Комаров биле Бухтуев балыгланган улузун эмчилерге хүлээткеш, улаштыр чорупканнар. Танк дайзынның чепсегленген ийи кол черин чылча бастыргаш, элээн каш чадаг шериг бөлүктерин узуткап, станцияже кирген. Ол үеде Т-34-ке дайзынның база бир снаряды кээп дүшкен. Танкыны чалбыыш хөме ап, снарядтар төнүп эгелээн. Коргуш чок бурунгаарлап бар чыдар совет шериглерже дайзынның бронепоездизи улай-улай отту ажыткан.

Танкының командири Дмитрий Комаров немец бронепоездче дорт хөме халдаар дужаалды берген. Сержант Бухтуев өрттенип турар танкызы-биле кончуг дүрген дайзынның бронепоездизинче углапкан. Бронепоездиниң ок-чепсектиг болгаш пулеметтарлыг үш шөлү рельстерден үне халый берген. Дайзынның бронепоездизи тулчуушкундан ынчаар үнген.

Өрттенип чоруур танкызынга Михаил Бухтуевтиң сөөлгү тулчуушкуну ол болган. Ооң маадырлыг чоруунга тураскаадып, Черные Броды станция чанынга обелискини тургускан.

Михаил Бухтуевтиң маадырлыг чоруу немец эшелоннуң бурунгаарлаашкынын доктаадып, дыка хөй совет солдаттарның амы-тынын камгалап, дайзынның камгалал күжүн кошкаткан. Бо маадырлыг чорук дараазында дайынчы операцияларның чедиишкинниг оруун ажыткан.

Тываның найысылалында ооң өөренип чораан 1 дугаар школазы 1961 чылдан бээр Михаил Бухтуевтиң адын эдилеп чоруур, а 1984 чылда Топографическая кудумчузун Бухтуев кудумчузу кылдыр эде адаан. Маадырның адын Сарыг-Сеп суурда база бир кудумчу эдилеп чоруур.

ССРЭ-ниң камгалал сайыдының дужаалы-биле Кызыл Тук орденниг Суворов полугунуң 15-ки гвардейжи Речица танк бригадазынче Михаил Артемьевич Бухтуевтиң адын мөңгеде киир бижип, а 1-ги танк батальонунуң 1-ги танк ротазынга ооң адын тывыскан.