Тываның Баштыңы Бии-Хем кожуунга ажылчын сургакчылаашкын үезинде Туранда 825 өөреникчиге тудуп турар школаны хынаан. Ол объектини «Аныяктар болгаш уруглар» национал төлевилел-биле тудуп турар. Туран школаларынга ийи ээлчегге өөренирин чок кылыр дээш чаа өөредилге черин тудар төлевилелди Россияның Президентизи Владимир Путин деткип, эрги школаны— Тывада бир дугаар орус школаны музей кылдыр эде кылырын дааскан турган.
«Ол черде чер ажылдары чоруп турар, чыл төнчүзүнге чедир таваан салып үндүрер. Чаа школа 2027 чылда эжиктерин ажыдар. Чаа школа тудар эгелээшкинни Россияның Президентизи Владимир Путин деткээнин демдеглексеп тур мен. Тывада бир дугаар школа 1908 чылда Туран хоорайга ажыттынганы ужур-уткалыг. Эрги школаның оран-савазынга музей ажыдар дээн эгелээшкинни Президент деткээн» - деп, республика Баштыңы хыналда соонда бижээн.
Амгы үеде Туранның 1 дугаар школазы, азы бир дугаар орус школа 1908 чылдың ноябрь 9-та туттунган. Баштайгы кичээлдер 1908 чылдың ноябрь 11-де эгелээн. Лев Иванович Ефименко директорлавышаан, чааскаан башкылап турган. 1910 чылда баштайгы доозукчулар үнген. Ынчан туттунган школаның ханаларынга ажыглаар ыяшты белеткээринге Туранның чурттакчылары идепкейлиг киришкенин демдеглезе чогуур.
Амгы үеде эрги школада уруглар ам-даа өөренимаан. Төлевилелдиң техниктиг негелделери езугаар 250 өөреникчиге ону санаан. Амгы үеде ында 553 өөреникчи өөренип турар, негелдеден 25 хуу хөй.
Туранның 2 дугаар школазында байдал база-ла ындыг. Школа беш аңгы тудугларда, оларның дөртү санчок эргижирээн. 2002 чылда ажыглалче киирген чүгле чаңгыс тудуг – кол школаның оран-савазы санитарлыг-эпидемиологтуг негелделерге дүгжүп турар. Арткан тудуглар шупту 100 хуу эргижирээн, оларның кайызында-даа суг хандырылгазы болгаш арыгланыр чылыг черлер чок.
Класстарда өөреникчилерниң хөйү-биле Туранның школаларында кичээлдерни ийи ээлчегге организастаан. Чаа школа тус черниң өөреникчилериниң өөредилге байдалын элээн экижидер ужурлуг.
2024 чылдың июльда Владислав Ховалыгның кожуунга ээлчеглиг ажылчын үнүүшкүнүнүң үезинде, Бии-Хем кожуунда «Бии-Хем» аныяктар төвүнүң идепкейжилери Туран хоорайга чаа школаны тударын дилээн саналы-биле республика Баштыңынче үнгенин сагындыраал.
Тываның Чазаа ол айтырыгны сайгарып көргеш, чурттуң Президентиге база федералдыг эрге-чагырга органнарынга ону камгалаар кылдыр киирген соонда, Владимир Путин ол эгелээшкинни деткээн.
Владислав Ховалыг келир үениң школа школа тудуунуң шөлүн хынаан соонда, Тываның тудуг яамызының, кожуун чагыргазынның удуртулгазынга база керээ чарган «Восток» КХН-ге элээн каш даалгаларны берген. Школаның дөзевилелин «Дорстройпроект» КХН кылган.
Бо чылын «Аныяктар болгаш уруглар» национал төлевилел-биле Тывада алды школага база агроүлетпүр техникумунга улуг септелге ажылдарын база чорудуп, оларны өөредилге болгаш кижизидилге дериг-херекселдери-биле чепсеглеп, Туран хоорайда чаа школа база Кызыл хоорайда уруглар садынга тудуун эгелээн.