Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Тываның үндезин чурттакчылары - тоолчургу фронтучулар Шумов алышкыларга тураскаалдың байырлыг ажыдыышкынынга киришкен. Улуг Тиилелгениң 80 чыл оюнга болгаш Ада-чурт камгалакчызының чылында, Россияның төөгүзүнде маадырлыг чоруу кезээ мөңгеде киир бижиттинген Ада-чурттуң Улуг дайынының маадырларынга тураскаалды найысылал Кызылда ажыткан. Ол тураскаал «Южный» микрорайонда Тиилелгениң 70 чылы кудумчуда ол тургустунган.
Байырлыг езулалга тоолчургу миномёт расчедунуң салгакчылары Михаил биле Андрей Шумовтар, Ада-чурттуң Улуг дайынының хоочуннары, Россияның шериг-төөгү ниитилелиниң даргазының оралакчызы Николай Овсиенко, Россия Федерациязының Президентизиниң Сибирь федералдыг округда бүрүн эргелиг төлээзиниң оралакчызы Александр Орехов, регионалдыг чазактың болгаш яамыларның төлээлери, Дээди Хуралдың (парламентиниң) депутаттары, ол ышкаш корум-чурум камгалаар органнарның болгаш хөй-ниити төлээлери киришкеннер.
Москваның Чурукчулар эвилелиниң кежигүнү, ат-сураглыг орус скульптор Виталий Шанов тураскаалды кылган. Бот-боттарынче снарядтарны дамчыдып, дайзынче 120 миллиметрниң миномёдундан дайзынче отту ажытканын көргүскен алды Шумов алышкыларны гранит тавакта тургускан.
Байырлыг ажыдыышкын езулалында Тыва гарнизоннуң Кутузов орденниг гвардейжи 55-ки мото-адыгжы бригаданың (дагжы) командириниң албан-дужаалын күүседип турар Роман Стрекаловтуң удуртулгазы-биле хууда состав тураскаалды долгандыр чыскаалыпкан.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг бо тураскаал – «бистиң улуг чуртувустуң хөй национал чонунуң чаңгыс демин, төрээн черинге ынакшылын, келир үениң салгалдары дээш Ада-чуртту камгалаарынга белен чоруун бадыткап, улуг Россияның быжыг сүлде-сүзүүнүң болгаш мөзү-шынарының үндезини болуп чораан болгаш кезээ мөңгеде артар» деп демдеглээн.
Республиканың удуртукчузу бодунуң илеткелинде Тывага чурттап чораан Сибирь казактарының салгакчылары Шумов алышкыларның төөгүзүн сагындырган. Өг-бүле дайынче бүдүн рота дайынчыларны аъткарган. «Ийи метр бедик Иван, Лука, Авксентий, Семён, Василий база Александр езулуг-ла орус маадырлар. Урянхай крайга ак гвардейжилер-биле тулчуушкуннарның киржикчизи, оларның ачазы Никита Фадеевич кызыл тугун тудуп алгаш, чыылда пунктузунга оларны шанактыг эккелген» - деп, Владислав Ховалыг чугаалаан.
Шумов алышкыларның миномет экипажын Ленинград болгаш Волхов фронтуларының легендазы деп санаар. Олар чаңгыс эвес катап балыгланза-даа, балыы чүгээр болза, дайнычы отче эглип кээп, эң-не шалыпкын, часпас адары-биле рекодту тургусканнар. Эрес-дидими, коргуш чогу, часпас база дүрген адары-биле Шумов алышкыларны артиллерийжи энциклопедияларынже киирген.
Алдарлыг совет шүлүкчү Сергей Прокофьев Тывадан орус оолдарның дугайында «Россия» деп шүлүглелди бижээн, ында совет солдаттарның маадырлыг чоруун Шумов алышкыларны таварыштыр бижип көргүскен. Алышкыларның бирги миномёду Санкт-Петербургтуң төвүнде артиллерия, инженер шериглер болгаш харылзаа шериглериниң Шериг-төөгүлүг артиллерия музейинде кадагалаттынган.
Алды Шумовтарның үш кижизи — Семён, Василий, Иван фронтуга мөчээн. Үш алышкы Александр, Лука, Авксентий төрээн Тывазынче ээп чанып келгеннер. Лука Шумов чанып келген соонда колхозка ажылдап турган, а Авксентий Шумов чазаныкчылап чораан. Александр Шумов фронтуга балыгланган соонда, тайбың мергежилинче эглип келгеш, Кызыл хоорайның типографиязынга дыка үр ажылдаан. Ол 2015 чылдың январь 27-де 101 харлыында чок болган.
Шумов алышкыларга тураскаалдың ажыдыышкыны чүгле тоолчургу артиллерийжилерге эвес, а Тыва Арат Республиканың Орустуң бот-башкарылгалыг күш-ажыл колониязындан фронтуже кыйгырткан кижилеринге болгаш эки турачыларынга мөгейиг болур деп Владислав Ховалыг демдеглээн.
Владислав Ховалыг Тыва Республиканың чурттакчыларының өмүнээзинден Россияның Президент Администрациязының болгаш Россияның шериг-төөгү ниитилелиниң удуртулгазынга Шумов алышкыларга тураскаалды тургузар эгелээшкинин деткээни дээш база скульптор Виталий Шановка ол идеяны боттандырарынга бедик профессионал чоруу дээш четтиргенин илереткен. Тываның чурттакчылары «Кызыл кош» тураскаалдыг скульптура таварыштыр чурукчунуң ажыл-ижи-биле таныш.
Шумов алышкыларның бирээзиниң оглу Михаил Шумов тураскаалдың авторларынга болгаш эгелекчилеринге өөрүп четтиргенин илереткен. Ол тураскаал келир салгалдарга чаңгыс чер-чурттугларын — бистиң чуртувустуң болгаш республиканың маадырларын сактып, алдаржыдар сорунза бооп артар боор деп идегелин илереткен. Шумов алышкыларның тураскаалын долгандыр оларның адын эдилээн сесерлигни чаагайжыдар.