Бо чылын Тываның энергетика адыры чүс чылдаан оюн демдеглеп турар. 1925 чылдың ноябрь 7-ни регионнуң энергетика адырының төрүттүнген хүнү кылдыр санаар. Тываның Чазаанга бо байырлалга тураскаадып, регионнуң энергетика адырының хөгжүлдезинге хууда үлүг-хуузун киирген кижилерниң ажылын күрүне шаңналдары-биле демдеглээн. Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг одалга-энергетика комплекизиниң ажылдакчыларынга болгаш хоочуннарга байырны чедирип, күрүне шаңналдарын тывыскан.
Владислав Ховалыг байырлыг езулалды ажыдып тура, Тывада энергетика адырының хөгжүлдезиниң кол базымнарынга доктааган. Кызылга чүгле 40 киловатт күчүлүг бир дугаар дизельдиг электростанцияны ажылдадып эгелээни Тываның чырык энергетиказының хөгжүлдезиниң эгезин салган. Кызылга Тыва Арат Республика үезинде ССРЭ-ниң дузазы-биле ийиги, оон-даа күштүг 248 киловаттыг электри станциязын тудуп, үлетпүр болгаш социал объектилерни, аңгы-аңгы албан черлерин, хоорайның чурттакчыларын электри энергиязы-биле хандырган.
1944 чылдың октябрь 11-де Совет Эвилелинге Тыва Арат Республиканың каттышканының соонда, Тываның энергетика адыры шапкын хөгжүлдени алган. ХХI векте улуг үлетпүр төлевилелдерин боттандырып эгелээрге, Тывага энергетика чедишпес апарган. Россияның Чазаа 2021 чылдың декабрьда үлетпүр болгаш социал адырларда инвестиция төлевилелдериниң энергетика хандырылгазының комплекстиг планын хүлээп алган.
«Россияның Президентизи Владимир Владимирович Путинниң, бистиң чаңгыс чер-чурттуувус Сергей Күжүгетович Шойгунуң, Россияның Чазак Даргазының оралакчызы Александр Валентинович Новактың, энергетика сайыды Сергей Евгеньевич Цивилевтиң, «Россети» компанияның генералдыг директору Андрей Валериевич Рюминниң төлээлээни российжи чазактың деткимчези-биле ол план чедиишкинниг боттанып турар» - деп, В. Ховалыг демдеглээн.
Бөгүнде «Россети» компанияның удуртулгазы-биле кады «Кызылская», «Туран», «Означенное» деп кол подстанцияларны ажыглалче киирип, Комплекстиг планның бирги чадазын доосканын республиканың удуртукчузу дыңнаткан. Владислав Ховалыгның чугаазы-биле алырга, ол энергетика объектилерин ажылдадыры регионга таарымчалыг чуртталга бажыңнарын болгаш эргежок чугула социал объектилерни тудар талазы-биле моон соңгаар планнарны боттандырарынга дузалаар, ол ышкаш Тожу кожуунну электри-биле хандырар перспективаларны көрүп турар.
Владислав Ховалыг республикада энергетиктерниң ажылы бедик үнелелде дээрзин демдеглээн. Оларның аттары «ХХ чүс чылдың Тываның алдарлыг кижилери» деп Күрүне номунче база Кызыл хоорайның Хүндүлүг хамаатыларының аразынче кирген. Чоокта чаа «Тыва Республиканың алдарлыг энергетиги» деп хүндүлүг атты тургускан.
Владислав Ховалыг Тываның хөй националдыг чонунуң өмүнээзинден езулалдың киржикчилеринге республиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезинге болгаш ооң чонунуң чаагай чоруун экижидеринге үлүг-хуузун кииргени дээш сеткилиниң ханызындан өөрүп четтиргенин илереткен. Республика Баштыңы адырның хоочуннарынга өөрүп четтиргениниң онзагай сөстерин дамчыдып, быжыг кадыкшылды күзээн.
Одалга-энергетика комплекизин хөгжүдеринге хууда үлүг-хуузу база хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш, Россия Федерациязының Энергетика яамызының Өөрүп четтириишкин бижиктерин: Василий Владимирович Закружецкийге – ЧЭТ-4 башкарыкчы компанияның Ак-Довурак участогунуң котел дериг-херекселдер сменазының начальниги, Омак Орзайевич Ховалыгга – ЧЭТ-4 башкарыкчы компанияның Шагаан-Арыг участогунуң котел цегиниң электрогазосварщигинге тывыскан.
Одалга-энергетика комплекизин хөгжүдеринге хууда үлүг-хуузу база хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш Россия Федерациязының Энергетика яамызының Хүндүлел бижиин ЧЭТ-4 башкарыкчы компанияның Ак-Довурак участогунуң котел дериг-херекселдер сменазының начальниги Лариса Алексеевна Месячкина алган.
Тыва Республиканың Баштыңының Өөрүп четтириишкинин дараазында энергетиктерге тывыскан:
Попов Иван Владимировичиге, «Кызылдың ЧЭТ» АН-ның электри цегиниң 4-кү бөлүктүң электростанцияларның электродерги-херекселдерин хандырар электромонтеру;
Бушмакин Андрей Владимировичиге, «Россети Сибирь Тываэнерго» АН-ның подстанциялар албанының дериг-херекселдер септээр участогунуң улуг мастери;
Кудер Айдыс Николаевичиге, «Кызылдың ЧЭТ» АН-ның төпчүткен септелге цегиниң 4-кү разрядтың электросварщиги;
Куулар Кара-оол Туран-ооловичиге, «Дизель» КХН-ниң электри четки ажыл-агый болгаш септелге килдизиниң слесарь-септекчизи;
Юрий Анатольевич Астаповка, «Россети» ПАН-ның Магистральдыг электри четкилериниң Хакассияда филиалының бүдүрүлге директору;
Владимир Анатольевич Райлянга, «Чаңгыс аай энергетика системазының доктаамал оператору» «Красноярск край биле Тыва Республиканың энергетика системазының регионалдыг диспетчер эргелели» АН филилының директору;
Александр Владимирович Терсковка, «Федералдыг четки компаниязы – Россети» ПАН-ның Сибирьниң Магистралдыг электри четкилери филиалдың чиңгине директору;
Алексей Васильевич Хлебовка, «Чаңгыс аай энергетика системазының доктаамал оператору» «Сибирьниң энергосистемазының каттышкан диспетчер эргелели» АН-ның филиалының чиңгине директору.
Тыва Республиканың Баштыңының Хүндүлел бижиктери-биле дараазында мурнакчыларны: «Кызылдың ЧЭТ» АН-ның котлотурбина цегиниң 4-кү разрядтың котел дериг-херекселдерин база электростанциялар дериг-херекселдерин хандырар слесарь Борисенко Евгений Сергеевичини, «Россети Сибирь Тываэнерго» АН-ның подстанциялар албанының дериг-херекселдер септээр участогунуң мастери Тюлюш Виталий Сергеевичини, «Россети Сибирь Тываэнерго» АН-ның инвестициялар болгаш капитал септелге начальниги Шатохин Денис Витальевичини, «Дизель» КХН-ниң слесарь-электриги Дягилев Иван Федоровичини шаңнаан.