Главная
Пресс-служба
Медээлер

Россияның Эртемнер академиязының Сибирь салбырының Тываның бойдус курлавырларынга комплекстиг шинчилел институду тургустунганындан бээр 30 чыл оюн демдеглээр

23.10.2025 07:17

Институттуң төөгүзү 1925 чылда Эртемнер академиязының Сибирь салбырының Экономика болгаш үлетпүр бүдүрүлгезин организастаар институдунуң Тываның экономика лабораториязын тургузары-биле эгелээн. География эртемнериниң кандидады Калгажик Шактаржиктиң удуртулгазы-биле ажыттынган лаборатория эгезинде бедик үре-түңнелди көргүскеш, РАН-ның СС-ның Тывада комплекстиг салбырын, ооң соонда 1995 чылда Тываның бойдус курлавырларын комплекстиг шинчилээр институдун тургузарынга идигни берген.

Бо хүнде институт Чер дугайында эртемнер адырында, ооң иштинде геология- металлогенниг, химиктиг инженерия, геоинформастыг болгаш геоэкологтуг шинчилелдер талазы-биле улуг шинчилелдерни чорудуп турар. Байлак төөгү-культура өнчү-салгалы болгаш бойдус-курлавыр байлаа-биле алдаржаан республиканың эң-не таарымчалыг социал-экономиктиг хөгжүлдезин эртемге даянып бадыткаар ажылды ол чорудуп турар.

Амгы үеде институтта 39 ажылдакчы, оларның аразында ийи эртем доктору база 20 эртем кандидаттары ажылдап турар. Институттуң ажылдакчылары эртем чадазынче 55 ажылды, ооң иштинде эртем доктору чадада 11 болгаш кандидатче 44 диссертацияны камгалааан. Институттуң ажылдакчылары инвестиция төлевилелдерин эртем талазы-биле үдээринге керээ езугаар ажылдаарынга улуг арга-дуржулгалыг.

«Эртем ажылдакчыларының парлаткан ажылдарының хөйү - организациязының үре-түңнелдиг ажылының көргүзүү болур. Чылдың-на бистиң эртемденнеривис Web of Science, Scopus и RSCI информас-аналитиктиг системаларның эртем талазы-биле “ак даңзызында” кирген журналдарда, үндүрүлгелерде ажылдарын хөйү-биле парладып турар» - деп, институт демдеглээн.

Институт юбилейинге тураскаадып, «Регионалдыг экономика: технологиялар, экономика, экология болгаш инфраструктура» деп делегей чергелиг эртем-практиктиг конференцияны организастаан. Ол болуушкун Россия Федерациязында Эртем болгаш технологияларның 10 чылынга болгаш Институттуң Экономика лабораториязының 50 чыл оюнга тураскаадып эртип турар.

Конференцияга янзы-бүрү угланыышкында ажылдарны киириштирер. Тыва эртемденнер-биле кады Новосибирск, Иркутск, Улан-Удэ, Красноярск, Абакан база Тюменьден шинчилекчилер «Регионнуң үр хуусаалыг социал-экономиктиг стратегиязын тургузары», «Тываның болгаш кожа-хелбээ девискээрлерниң геология болгаш минералдыг база чиг эт курлавырлары», «Геоэкология болгаш долгандыр хүрээлел камгалалы», «Бойдус болгаш антропогенниг ажылдарга амгы үениң математиктиг, геоинформастыг болгаш ырактан шинчилээр, болбаазырадыр болгаш көргүзер аргалары» база «Бойдустуң шын ажыглалы: инновастыг технологиялар амгы үениң ниитилел хөгжүлдезиниң фактору» деп беш секцияга ажылдарын таныштырар.

Конференцияның байырлыг кезээ болгаш пленарлыг хуралы октябрь 23-те, Тыва үндезин культура болгаш ус-шеверлер хөгжүдер төпке болуп эртер. Октябрь 23 биле 24 хүннеринде, Кызылда Россияның Эртемнер академиязының Сибирь салбырының Тываның бойдус курлавырларынга комплекстиг шинчилел институдунга конференцияның секциялары ажылдаар.