Тываның Хову-Аксы суурнуң библиотеказы 56 чыл дургузунда бир дугаар бодунуң оран-савазын алган. Ону «Сорунза» губернатор төлевилелинге республика бюджединден аңгылаан акша-хөреңгини ажыглап тургаш, кыдыындан тудугжуларны хаара тудуп, библиотеканың ажылдакчылары боттары база кожуун төвүнүң чурттакчылары тудуп үндүрген. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Чеди-Хөл кожуунга ажыл албан аайы-биле чорааш, библиотекага барганын демдеглээн.
Улусчу тудуг тудары республикага чаа чүүл эвес – «Сорунза» төлевилел эгелээнден бээр дөрт чыл дургузунда «чоннуң тудуу» арганы ажыглап, суурларда 16 библиотекалар туттунган. Суур чурттакчыларынга кандыг-даа чаа тудугнуң ажыглалче киргени кезээде улуг болуушкун болгаш, оларның кызыгаар чок аргаларын бадыткап турар. Ынчангаш Владислав Ховалыгның 2021 чылда эгелээн төлевилели республикада дыка нептереңгей болгаш ажыктыг.
Чаа библиотека 240 дөрбелчин метр ажыглал шөлдүг. Ооң өрээлдеринге хары угда 120 хире кижи барып, ажылдап болур. Библиотека ажылдакчылары чартык чүс чылда чыып алганы хөй санныг номнарындан аңгыда, Россияның шупту библиотекалары, музейлери болгаш архивтериниң информация фондуларын каттыштырган Национал электроннуг библиотеканың курлавырларын кижи бүрүзү ажыглап болур компьютер залдыг база апарган.
Ажылдакчылар библиотеканың бир өрээлин уруглар ойнаар чер кылдыр тускайлаан. Ада-иелер уругларын аңаа арттырып кааш, чижээ, аныяк ава сессиязынга белеткенип болур. Уругларда чалгаараар үе чок – хөгжүп-сайзыраарынга база бодун көргүзеринге каш янзы эң-не солун оюннар ында чыгдынган. Ада-иелер ажы-төлү-биле кады кичээлдээринге ол өрээлдерни бо-ла ажыглаарлар. Бичии уруглар билиглер делегейинче шымнып, угаанны доктаамал сайзырарының ажыктыын билип кааннар.
Регионнуң Баштыңы библиотеканың улуг залынга кожууннуң идепкейлиг чурттакчылары болгаш удуртукчулары-биле ужурашкан.
«Оларны дүвүреткен айтырыгларны шиитпирлээриниң аргаларын сайгардывыс. Чүгле Чеди-Хөл кожуунда эвес, а бүгү Тывада боттандырып турар төлевилелдерни база көрдүвүс. Чеди-Хөл кожууннуң бойдус байлаа-даа, ажыл-ишчи болгаш уран талантылыг кижилери-даа хөй. Төрээн суурунуң амыдыралынга элээн ажыл-агыйжы көрүштүг болурун, ол ышкаш көдүрүлген айтырыгларны кады шиитпирлээр деп дугуруштувус» - деп, Тываның Баштыңы ужуражылга соонда бижээн.
Владислав Ховалыг ол чорааш, Хову-Аксы школазының база төп кожуун эмнелгезиниң капитал септелгези кайы хире чоруп турарын хынаан. Школаның кол кезээн «Аныяктар болгаш уруглар» национал төлевилел күүселдези-биле септеп турар. Школада чаартылга негеттинип турар улуг бассейн капитал септелге төлевилелиниң санаашкынынче кирбейн барган болган. Келир чылын республика бюджединиң акша-хөреңгизи-биле септелгени кылырын республика баштыңы дыңнаткан.
«2021-2025 чылдарда Тыва Республиканың кадык камгалалының бирги звенозунуң эде чаартылгазы» регионалдыг программа-биле кожууннуң төп эмнелгезинде капитал септелге чоруп турар. Бирги каътта ажылдарның 90 хуузу кылдынганын тудугжулар дыңнаткан. Ийиги каътты база оран-саваның даштын чаартыр ажылдар келир чылын база уламчылаар.