Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг республика башкыларының август чөвүлел хуралының кол кезээнге сөстү алган. Бо чылын «Тыва Республикада өөредилге хөгжүлдезиниң угланыышкыннары: оруктар болгаш шиитпирлер» деп темага ол эрткен. Удуртукчулар болгаш башкылар дээш, шупт беш чүс ажыг кижи өөредилгени организастаарының кол айтырыгларын болгаш келир өөредилге чылының мурнады шиитпирлээр айтырыгларын чугаалашкан.
Тываның Баштыңы республика башкыларының август чөвүлел хуралын ажыдып тура, өөредилге адыры стратегтиг ужур-уткалыг адыр деп демдеглээш, регионда өөредилге хөгжүлдезинче республика бюджединиң 40 ажыг хуузу угланганын айыткан. Чүгле сөөлгү үш чылда Тывада 11 чаа школа туттунган, 46 өөредилге черлерин бүрүнү-биле септеп, чаарткан, 2030 чылга чедир ам-даа 50 өөредилге черлерин бүрүнү-биле септээр. Каа-Хем суурда, Кызылдың Спутник биле Мөңгүн микрорайоннарда, Бай-Хаакта 825 олуттуг школалар удавас ажыттынар. Чадаанада база Улуг-Хем кожууннуң Чодураа суурда чаа өөредилге черлери туттунуп турар.
Владислав Ховалыг бодунуң илеткелинде Тываның келир үеде өөредилге хөгжүлдезиниң стратегиязын тургузарда, республиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң узун хуусаалыг стратегиязынга база Күш-ажыл курлавырларының баш бурунгаар санаашкыннарынга даянырын саналдаан:
«Школа башкылары болгаш удуртукчулары келир үеде Тываның өөредилгезин хөгжүдер стратегияның кол угланыышкыннарын кады тодарадыр ужурлуг. Күш-ажыл рыногунуң дүрген өскерлиишкини, эртем-технологияның болгаш бүдүрүлгениң бот-тускайлаң чоруу, улуг хемчээлдиг сан-чурагайжыдылга амгы үениң негелделеринге дүгжүп турар чаңгыс аай өөредилге шөлүн тургузарын бистен негеп турар» - деп, Тываның Баштыңы демдеглээн.
Сентябрь 1-ден эгелеп Россияның школалары агротехнологтуг угланыышкынны өөренип эгелээр. Тывада 6 агрокласстар ажыттынган, келир чылын оларның саны 28 чедер. Келир үениң кадрларынче акша-хөреңгини аңгылап, агроүлетпүр комплекстериниң киржилгези-биле 7-ги класстан өөредилгени эгелээр. «Профессионалитет» төлевилелче республиканың ортумак профессионал өөредилге албан черлерин кииргени-биле, ортумак өөредилге черлеринге херек мергежилдерге өөренип болур арга тыва школачыларда калбарган. Тывада даг-болбаазырадылга болгаш тудуг талазы-биле өөредилге кластерлери ажыттынган, ында муң ажыг сургуулдар өөренип турар. Тываның күрүне университеди Росчетки-биле кады улуг класстар өөреникчилеринге энергетика класстарын ажыдар. Тываның Чазаа биле «Эльбрусметалл-Литий» компанияның удуртулгазының аразында даг-тывыш адырынга кадрлар белеткээр дугуржулга чедип алдынган.
Владислав Ховалыг национал бот-тускайлаң чоруктуң кол кезээ - тыва дылды кадагалап арттырарының, тус черниң төөгүзүн болгаш ужур-чаңчылдарын өөредириниң чугулазын айыткан. 2023 чылда Тываның Баштыңының ат салганы Тыва дылды хөгжүдеринге күрүне деткимчезиниң стратегиязының хемчеглер күүселдези-биле, 2025 чылдың эгезинде республиканың школаларынче эге класстарга тыва дыл болгаш чогаал эртеминиң 38 муң ажыг өөредилге номнары келген. Күзүн 5-7 класстар «Төрээн черивистиң төөгүзү. Тыва» деп курсту өөредип эгелээр.
Ада-чурт камгалакчызының чылында база Улуг Тиилелгениң 80 чыл оюнда бүгү башкылар ниитилежилгезиниң идепкейлиг ажылы дээш, Тываның Баштыңы өөрүп четтиргенин илереткен. Уруглар садтарынче ээлчег чок тургузары болгаш ада-ие төлевирлеринден хостаарындан эгелээш, ортумак класс өөреникчилеринге халас немелде өөредилге болгаш аъш-чем өртээниң чамдыызын эгидеринге чедир ТШО киржикчилерге, хоочуннарынга болгаш оларның өг-бүлелеринге бүгү талалыг деткимчени өөредилге шугуму-биле организастаан. Тываның күрүне университединче шылгалдалар чокка ТШО киржикчилериниң 28 уруглары кирген. Бо чылын республикаТШО киржикчилериниң ажы-төлү болур школачыларга – транспортка чораанының компенсациязын, дээди өөредилге черлериниң студентилеринге база техникумнар сургуулдарынга – чемненген чарыгдалдарының чамдыызын эгидерин планнап турар.
Башкыларның август чөвүлел хуралының үезинде «Көдээ черниң башкызы» программа киржикчизи сес башкы-биле дугуржулгаларны чарган, ооң ачызында дөрт чылда регионче 62 специалист хаара туттунган. Тываның Баштыңы «Мээң башкым» төлевилел дамчыштыр аныяк башкыларны деткиир төлевилел-биле школаларже кадрлар хаара тударын Өөредилге яамызынга онааган. Көдээ школаларже аныяк специалистерниң ажылдаарын көвүдеткенинден, башкылар коллективи элээн аныяксаанын Тываның Баштыңы демдеглээн. Аңаа хамаарыштыр дагдыныкчы чорук институдун быжыглаарынче онза кичээнгейни салып, дагдыныкчы ажыл дээш немелде төлевирлерни улгаттырар айтырыг-биле ажылдаарын Өөредилге болгаш Саң-хөө яамыларынга дааскан.
Республиканың башкылар чөвүлелиниң байырлыг кезээ өөредилге адырында тергиин ажылдакчыларны федералдыг болгаш республика шаңналдары-биле шаңнаар езулал-биле доозулган.
Өөредилге адырында хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш, «Тыва Республиканың өөредилгезиниң алдарлыг ажылдакчызы» хүндүлүг атты Тываның күрүне университединиң кеземче эрге-хоойлузу болгаш чорудуу кафедраның эргелекчизи Азияна Сарыг-ооловна Монгушка тывыскан.
Кызыл кожууннуң Каа-Хем хоорай хевирлиг суурнуң 2 дугаар школазының физика башкызы Зоя Алексеевна Самбуу Россияның Чырыдыышкын яамызының дужаалы-биле «Хүндүлүг дагдыныкчы» хөрек демдээнге төлептиг болган.
База ол ышкаш федералдыг яамының дужаалы-биле Ак-Довурак хоорайның №1 школазының география башкызы Тамара Семис-ооловна Салчакка өөредилге организациязынга хөй чылдарда үре-түңнелдиг ажылы дээш, «Мергежилинге бердингени дээш» деп хөрек демдээн тывыскан.
Тыва Республиканың Баштыңының болгаш Тываның Дээди Хуралының Хүндүлел бижиктерин чеди башкыга тывыскан, Эрзин кожууннуң Бай-Даг школазының башкызы, библиотекары Ай-Слу Кинаевна Бадыраа Дээди Хуралдың юбилейлиг медалын алган.
Түңнелинде, Владислав Ховалыг республиканың башкыларынга чаа өөредилге чылы-биле база катап байыр чедиргеш, өөредилге айтырыгларын шиитпирлээрде чогаадыкчы идеяларны болгаш планнарны боттандырар чаа-чаа аргаларны бээрин күзээн: "Ажылды бедик сеткил-хөөн, улуг хей-аът-биле эгелээриңерни күзедим! Буянныг ажыл-ижиңерге чедиишкиннерлиг болуңар!" – деп, Тываның Баштыңы чугаалаан.