Тыва Республиканың 2025 чылдың бирги чартыында социал-экономиктиг хөгжүлдези бергедээшкиннер турза-да, эки түңнелдерни көргүскен. Эрткен чылга деңнээрге чуртталга тудуунда, үүрмек садыг-саарылга болгаш инвестиция ажыл-чорудулгазында бурунгаарлаашкын демдеглеттинген, а үлетпүр болгаш көдээ ажыл-агый адырында чамдык көргүзүглер баткан.
Тывада чуртталга тудуу эрткен чылдың ол үезинге деңнээрге, бирги чартык чылда 2,3 катап улгаткан, азы 357,16 муң дөрбелчин метр чуртталга шөлүн, ооң иштинде ниитизи-биле 46 муң дөрбелчин метр, хөй квартираларлыг 9 бажыңны дужааган, чыл төнчүзүнге чедир ам-даа 10 бажыңны дужаар болгаш чуртта өзүлде талазы-биле бирги черже үнген. Тывада чылда 2 хуулуг чиигелделиг ипотека чээлизин кииргени чурттакчы чонга чурттаар оран-саваның чедингирин улгаттырарынга улуг рольду ойнаан, бо чылдың июнь 30-ге чедир 2,6 млрд рубль түңге 516 чээли керээлери чардынган.
Регионда инвестиция ажыл-чорудулгазы 6 хуу улгадып, 12 млрд рубль четкен. «Лунсин», «Тардан Голд», «Ойна артель», «Восток» КХН, «Межегейуголь» дээн ышкаш улуг инвесторларның акшаландырган энергетика инфраструктураларның төлевилелдери улуг үлүгнү киирген. Садыг-саарылга болгаш чурттакчы чонга ачы-дуза чедирилгези эки түңнелдерни көргүскен: үүрмек садыглаашкын 4,6 хуу көвүдеп, 30 млрд рубль болган, төлевирлиг ачы-дуза — 1,7 хууга өзүп, 11 млрд. рубль орулганы берген. Чартык чылда биче болгаш ортумак сайгарлыкчы чорукта ажылдап турарларның саны 1500 кижиге көвүдээн.
Республика бюджединиң үндүрүг болгаш үндүрүгге хамаарышпас орулгалары 8,9 млрд. рубль болган, эрткен чылдың ол үезинге деңнээрге 31 хуу хөй. 2025 чылдың бирги чартыында чурттакчы чоннуң кижи санынга хамаарыштыр орулгазы 32,2 муң рубль чедер, азы эрткен чылдың ол-ла үезинге деңнээрге 14,5 хуу хөй. Күш-ажыл рыногунда ажыл чоктарның саны 21,4 хуу эвээжээн, чурттакчы чоннуң херек кырында орулгазы 15 хуу өзүп, эки тала демдеглеттинген.
Ооң-биле чергелештир чамдык адырларда бергедээшкиннер база бар. Үлетпүр бүдүрүлгезиниң көргүзүглери 2,5 хуу эвээжээн, ол иштики рынокта чиг эттиң артыкшылдыындан хөмүр-даш казып тыварын эвээжээткенинде. Агроүлетпүр бүдүрүлгезинде: эът 1,4 хуу, сүт 1,9 хуу баткан, үнүш ажыл-агыйында тарылга шөлү кызырылган. Көдээ ажыл-агый черлериниң чедишпези болгаш агаар-бойдустуң таарымча чок байдалы аңаа салдарлыг болган.
Тыва Республиканың экономиктиг сайзырал болгаш үлетпүр сайыдының хүлээлгезин күүседип турар Аяс Баянның дыңнатканы болза, регионнуң экономиказы ниитизи-биле кол адырларда турум чорукту болгаш доктаамал өзүлдени көргүзүп турар, ындыг болзажок сан-чурагайлары бадып турар адырларга немелде хемчеглер негеттинип турар. Регионнуң Баштыңы Владислав Ховалыг республиканың Экономиктиг сайзырал яамызының удуртукчузунуң илеткелинге даянгаш, хуусааларын болгаш харыысалгалыг күүседикчилерин айыткан элээн каш даалгаларны берген.
Тываның Көдээ ажыл-агый яамызы кожууннарда тарылга шөлдерин улгаттырарының, бүдүрүкчүлерниң энергетика чарыгдалдарының компенсациязын улгаттырбышаан, сүт бүдүрүлгезин деткиир хемчеглерниң дээштиин сайгарып тургаш, аъш-чем адырының көргүзүглерин экижидериниң, ол ышкаш продукцияны коллективтиг садып-саарары-биле араттарны каттыштырарының аргаларын ажылдап кылыр даалгаларын берген. Республиканың Тудуг яамызы бетон болгаш цемент үлетпүрүнүң продукциязынга хереглелди бедидер стратегияларны ажылдап кылыр даалганы алган.
Тываның Кадык камгалал яамызынга чүрек-дамыр аарыгларындан чок болурунуң деңнелин эвээжедир немелде хемчеглерни хүлээп албышаан, профилактиканы күштелдирер даалганы берген.
Экономиктиг сайзырал яамызы чоокку үеде муниципалиттер деңнелинге инвестиция климадының стандартын кииреринге тус чер бот-башкарылга органнары-биле кады семинарны организастаар.