Москвага РФ-тиң Көдээ ажыл-агый яамызынга, РФ-тиң көдээ ажыл-агый сайыды Оксаны Лут биле Тыва Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг ужурашкан. Ийи тала регионалдыг агроүлетпүр комплекизиниң кол угланыышкыннарын, ооң иштинде мелиорацияны хөгжүдерин, мал ажыл-агыйын деткиириниң база көдээ девискээрлерни комплекстиг хөгжүдерин чугаалашкан.
Хой ажыл-агыйы – Тывада үндезин ажыл-агый. Республика хойнуң баш саны-биле чуртта сески черде, регион тыва эъткүр-дүккүр тыва уксааның хой малын өстүрүп турар. Регион Баштыңының даалгазы езугаар, адырны амгы социал-экономиктиг байдалдарда хөгжүдери-биле Тываның Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызы 2025-2030 чылдарда хой болгаш өшкү ажыл-агыйын хөгжүдериниң хемчеглер планын («орук картазын») боттандырып турар. Планның ажыл-чорудулгазы регионда шээр малдың баш санын кадагалап, көвүдедиринче, дүрген өзүп-көвүдедир болгаш семиртир арга-хевирлерни ажыглавышаан бедик шынарлыг эътти (тыва хой эъди) бүдүрүп, эът курлавырларын чөптүг ажыглаарынче угланган.
Фермерлерге уксаажыдылга мал ажыл-агыйын хөгжүдеринге грант, чиигелделиг чээлилер болгаш субсидиялар деткимчези-биле чергелештир, хой ажыл-агый комплекстерин тудар болгаш чаартыр, одар-белчиир шөлдерин катап тургузар болгаш болбаазырадылганы калбартырынга херек хемчеглер негеттинип турарын ийи тала демдеглээн.
Дүжүттү көвүдедириниң болгаш бүдүрүлгени турум тударының чугула чепсээ болур мелиорацияже онза кичээнгейни салган. Эрткен чылын «Чер» күрүне программа-биле регионнуң сес төлевилели субсидияларны алган. Суггаттыг черлерни ам-даа көвүдедир ажылды күштелдирер херек дээрзин ийи тала демдеглээн.
Владислав Ховалыг суггарылга системаларын катап тургузар дээш кандыг хемчеглер чоруп турарын сайытка дыңнаткан. Амгы үеде республикада 41,9 муң га төлевилел күчүлүг 58 суггарылга системазы бар, оларның чедизи федералдыг өнчүде болза, муниципалдыг тургузугларга 51 арык бугалары хамааржыр. 37 суггарылга системазы ажылдавайн турар.
Регионнуң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызы мелиорацияның чидиг айтырыгларын шиитпирлээри-биле «Сибирьмелиоводхоз» эргелели» федералдыг күрүнениң бюджет албан чериниң Тывада салбыры кады, суггарылга системаларының чизе-бүрүткелин чорудуп, 6 федералдыг суггарылга системаларын катап ажылдадырының ажыл планын бадылап, 2025-2030 чылдарда Тыва Республиканың мелиорация комплекизин хөгжүдер болгаш катап тургузар хемчеглер планын («орук картазы») ажылдап кылып турар.
Оон аңгыда, Россияның Экономиктиг хөгжүлде яамызы-биле улаштыр дугуржур дээш, 2025-2030 чылдарда Тыва Республиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң бот-тускайлаң программазындан акша-хөреңгини республиканың мелиориация комплекизин хөгжүдеринче угландыр эде үлээриниң төлевилелин ажылдап турар.
Ужуражылга үезинде биче суурларда амыдыралдың шынарын бедидер ажылдарны база чугаалашкан.
«Бо чылын Тывада программа күүселдези-биле 20 төлевилел боттанып турар, оларның аразында Бай-Хаакта чаа культура төвүнүң тудуу, Шагаан-Арыгда школаның капитал септелгези болгаш суг хоорзаларын шөйери, Чодураа суурда чаа школа тудуун доозары, Бай-Тайга, Өвүр база Кызыл кожууннарда база өске-даа черлерде спортчу болгаш уруглар ойнаар шөлдерни тудуп турар. Суур чурттакчыларынга таарымчалыг чурттаар байдалдарны тургузуп, көдээ суурларның моон-даа соңгаар хөгжүлдезин хандырары - биске чугула» - деп, Владислав Ховалыг ужуражылга соонда демдеглээн.