Тываның Чазааның ээлчеглиг хуралында «2024 чылда Тыва Республиканың долгандыр хүрээлеңиниң байдалы болгаш ооң камгалалының дугайында» күрүне илеткелин бадылаан. Арга-арыг болгаш бойдус ажыглалының яамызы ажыл-чорудулгазының түңнелдериниң болгаш ооң регионнуң бойдузунга салдарының дугайында отчетту чылдың-на хөй-ниитиге таныштырып турар. Федералдыг болгаш регионалдыг эрге-чагырга органнары, эртем болгаш хөй-ниити организациялары, ол ышкаш статистика албан черлери документини белеткээринге киришкен. Күрүне илеткелиниң сөзүглелин Тыва Республиканың албан езузунуң порталындан болгаш эрге-хоойлу информациязының порталдан көрүп болур.
Тыва Республиканың арга-арыг болгаш бойдус ажылгалының сайыды Григорий Ондар күрүне илеткелиниң кол кезектерин таныштырган. Агаар болгаш суг объектилерин хирлендирген бүдүмелдер хемчээлиниң дугайында, бүдүрүлге болгаш ажыглал соонда тывылган боктуң хемчээлиниң дугайында медээлерни илеткелде көргүскен. Ында республиканың бойдус курлавырларының, чижээ, суг, чер, минералдыг чүүлдер, ол ышкаш дириг амытаннар болгаш үнүштер делегейиниң ажыл-агыйга ажыглалының болгаш байдалының дугайында медээлер бар. Онза камгалалдыг бойдус объектилериниң байдалының дугайында, биологтуг болгаш ландшафтының каш янзы биологтуг системазын кадагалаарынче угланган ажылдарны каттыштырып, ол ышкаш экономика адырларының долгандыр хүрээлелинге салдарының дугайында сан-чурагайларны, экологтуг өөредилге болгаш билиглер, ниитилелдиң экологтуг шимчээшкининиң дугайында медээлер киирген. «Регионнуң бойдус байлаан кадагалап, чурттакчы чон ортузунга экологтуг культураны сайзырадырының чугулазын илеткелде айыткан» - деп, сайыт демдеглээн.
Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг илеткел сайгарылгазының соонда, долгандыр хүрээлелдиң байдалын экижидер болгаш бойдус камгалал хемчеглериниң шынарын бедидер талазы-биле хемчеглерни ажылдап кылырда, Тываның чурттакчыларның санал-оналдарын болгаш арга-сүмелерин өөренип көөрү чугула дээрзин бодунуң блогунда дыңнаткан. Регионнуң баштыңы ооң-биле чергелештир, агаарже болгаш сугже хирлиг бүдүмелдерни үндүргениниң санын, ол ышкаш бүдүрүлге болгаш ажыглал соонда тывылган боктуң хемчээлиниң дугайында медээлерже онза кичээнгейни угландырганын бижээн.
"2024 чылда агаарже үндүрген хирлиг бүдүмелдерниң ниити хемчээли эвээжээн-даа болза, ол бедик болуп артпышаан. Төпчүткен суг аңгылаар черге кожуптар хире, ылаңгыя эрик кыдыында, бюджет организацияларының даңзызын тургузарын дааскан мен. Бойдус объектилери бүдүрүлгелерниң ажыл-чорудулгазындан качыгдавас ужурлуг. Улуг объектилерни төпчүткен одалга объектилерже кожарының айтырыы онза кичээнгейде турар" - деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.
Тыва дириг амытаннар делегейиниң каш янзызы-биле чоргаарланып болурун регионнуң Баштыңы онзалап демдеглээн. Күрүне илеткелинде дыңнаткан сан-чурагайлардан алырга, регионда сүт-ижерлерниң 89 хевири, куштарның 378 аңгы аймаа база хевирлери, рептилия болгаш амфибияларның 11 хевири, балыктарның 40 хире хевири бар. Оларның көвей кезии – 120 ажыг хевирлери чүгле Тывада бар ховар болгаш чидип бар чыдар дириг амытаннар болур. Тыва Республиканың Аңныыр хайгааралының күрүне комитединиң дыңнатканы болза, кышкы санаашкындан алырга, аңнаар кол курлавырларының саны чедимчелиг өзүп турарын көргүскен.
Онза камгалалдыг бойдус девискээрлери – бойдус аргаларын доктаамал ажыглаарының болгаш биологтуг курлавырның каш янзызын кадагалаарының чедимчелиг аргазының бирээзи. 2024 чылдың декабрь 31-ниң байдалы-биле алырга, Тыва Республикада 37 онза камгалалдыг бойдус девискээрлери бар, олар регионнуң ниити шөлүнүң 12 хире хуузун ээлеп турар. Оларның аразындан федералдыг эрге-байдалдыг, 657082 га га ниити шөлдүг ийи девискээр бар: «Убсунур ыйгылаажы» биле «Азас». 2025 чылда «Тыва» бойдус парыгынга хамааржыр «Хаан-Тайга» кластерлиг бир участокту тургузары планныттынган.