Июнь 6-да, улуг поэт, орус литературлуг дылдың үндезиликчизи Александр Сергеевич Пушкинниң төрүттүнген хүнүнде, Россияда демдеглеп турар Орус дылдың хүнү-биле Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг республиканың чурттакчыларынга байырын чедирген. Ол хүн орус дылда чугаалап, боданып база ону өөренип турар кижилерни каттыштырып турарын регионнуң удуртукчузу демдеглээн. «Амгы үеде ындыг күчү-күш улуг ужур-уткалыг» - деп демдеглээн.
Дүүн чурттуң баштыңы Владимир Путинниң Россияның күрүне дылын сайзырадырынга хамааржыр чугула шиитпирни хүлээп алганын Владислав Ховалыг сагындырган. Июнь 5-те орус дылды болгаш Россияда чоннарының дылдарын деткиир адырда күрүне политиказын боттандырар чөвүлелдиң хуралында орус дылды делегейге кадагалап арттырар чаңгыс аайлаан төптү тургузар дээн саналга күрүнениң баштыңы чөпшээрешкенин сагындыраал. А.С. Пушкин аттыг күрүнениң орус дыл институдунуң ректору Никита Гусев ындыг дилегни киирген.
«Ол бурунгаар көрген мерген шиитпир-дир, дыл дээрге делегейге салдарлыг кол чепсектиң бирээзи болур» - деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.
«Байырлал бисти шуптувусту, ылаңгыя дыл-биле ажылдап чоруур кижилерни: башкыларны, журналистерни, чогаалчыларны, библиотекарьларны болгаш чараш чуртувустуң культурлуг өнчүзүн кадагалап, сайзырадып чоруур бүгү улусту сорук киирип чорзун» - деп, регионнуң Баштыңы Тываның чурттакчыларынга күзээн.
Бөгүн онзагай хүнде, Тывада улуг шүлүкчүге болгаш ооң өнчү-салгалынга тураскааткан хөй санныг хемчеглер эртип турар. Культура албан черлери болгаш уруглар лагерлери бичии салгалга Пушкинниң чогаадыкчы чоруун болгаш орус дылдың байлаан таныштырган хемчеглерни организастаан.
Байырлал хүнүнде Тываның библиотекаларынга номнар делгелгелери, литературлуг маргылдаалар, квест-оюннар, литературлуг викториналар дээш, оон-даа өске 100 ажыг хемчеглер болуп эрткен. Республиканың Национал парыгынга Пушкин аттыг национал библиотеканың ажылдакчылары культурлуг-хөглээшкинниң улуг программаны эрттирген. Орус дыл хүнүнге Тывада планнаттынган хемчеглер дугайында тодаргай медээни tuva-library.ru/novosti/52... деп сайтыдан көрүп болур.
1997 чылда Россия Федерациязының Президентизиниң «А.С. Пушкинниң төрүттүнгенинден бээр 200 хары болгаш Россияга Пушкин хүнүн тургузарының дугайында» чарлыы-биле Орус дыл хүнүнге күрүне статузун берген.
2010 чылдың февраль 20-де КНО-нуң секретариадының ниитилелдиң информация департаментизиниң хуралынга, хөй дылдыг чорукту хөгжүдер болгаш хөй талалыг культураны кадагалап арттырар программа иштинге, КНО-нуң албан езузунуң алды дылдарының бирээзи кылдыр Орус дыл хүнүн эрттирер дугайында шиитпирни бир дугаар хүлээп алган. Россияның Президентизи Дмитрий Медведев 2011 чылдың июнь 6-да чылдың-на Орус дыл хүнүн демдеглээр дугайында чарлыкка атты салган.
Орус дыл Россияның күрүне дылы болбушаан, Беларусьда, Абхазия база Мурнуу Осетияда, Киргизияда, Казахстанда албан езу эрге-байдалдыг, ол ышкаш ХХ чылдың ортаа үезинден бээр делегей дылы кылдыр хүлээп алдынган. 250 миллион хире кижи орус дылда чугаалажып турар болгаш, делегейде эң нептереңгей он дылдарның сес дугаар черинде.