Регионда 2019 чылдан 2024 чылга чедир национал төлевилелдерниң күүселдезиниң түңнелдерин аңгы-аңгы хевирге үндүргүлээн. Владислав Ховалыг удуртуп эрттиргени Тываның Баштыңының чанында Стратегтиг хөгжүлде болгаш национал төлевилелдер талазы-биле чөвүлелдиң хуралынга хемчегниң албан езузунуң кезээ болган. Хурал мурнунда национал төлевилелдерниң сорулгаларын болгаш шиитпирлерин чедип алыр дээн ажылдың түңнелдерин таныштырган делгелгени организастаан. Тыва Республика Россияның Президентизи Владимир Путинниң эгелээни 13 национал төлевилелде 2019 чылдан эгелеп киришкеш, регионда социал инфраструктураны чаартыр, чоннуң амыдырал-чуртталгазының шынарын бедидер онза арга алган.
Владислав Ховалыг Чөвүлелдиң хуралын ажыдып тура, регионнуң амыдыралынга национал төлевилелдерниң ужур-дузазын демдеглээн:
– Национал төлевилелдерниң күүселдези Тывага эргижирээн социал инфраструктураны чаартырынга, амыдырал-чуртталганың шынарын бедидеринге күчүлүг чепсек апарган. "Өөредилге", "Кадык камгалал", "Культура" дээн ышкаш төлевилелдерниң ужур-утказы дыка улуг. Чүгле 2 чыл кыска хуусаа дургузунда, амгы үениң 11 чаа школаларын хары угда бир дугаар тудуп үндүрген бис – деп, Баштың чугаалаан.
Чөвүлел хуралының үезинде, 2019 чылдан 2024 чылга чедир үениң дургузунда национал төлевилелдерни күүсеткениниң түңнелдерин болгаш 2025 чылда сорулгаларының дугайында Тудуг, Кадык камгалал, Күш-ажыл база социал политика яамыларының илеткелдерин дыңнаан. Илеткелчилер боттарының адырларында чедиишкиннерни демдеглеп, келир үениң ажылының хемчээлин тодараткан.
Чазак Даргазының оралакчызы Орлан Сарыглар республикада национал төлевилелдерни күүсеткен түңнелдериниң дугайында кол медээни Чөвүлел кежигүннериниң мурнунга таныштырган. Президентиниң бирги эгелээшкиннерин боттандырган үениң дургузунда «Кадык камгалал», «Өөредилге», «Демография», «Чурттаар оран-сава болгаш хоорай хүрээлеңи» база «Культура» национал төлевилелдер республикага эң-не ужур-уткалыг болганын, оларның күүселдези-биле социал ужур-уткалыг объектилер тудуу, септелгези, чаагайжыдылгазы база чаартылгазы чоруттунганын демдеглээн. Национал төлевилелдер боттаныышкынынче 43 ажыг млрд. рубльди үндүрген, ооң чүгле 1 хуузун, азы 1,5 млрд. рубльди республика бюджединден кады акшаландырган.
Чижээлээрге, «Культура» национал төлевилел боттандырылгазынче 873 ажыг млн. рубльди аңгылап, ооң-биле 3 көдээ культура бажыңнарын тудуп, 25 культура төптерин, 13 уругларның уран чүүл школаларын, 1 муниципалдыг музейни база 1 муниципалдыг театрны бүрүнү-биле септеп, эде чаарткан. База ол ышкаш «Культура» национал төлевилел-биле Кызылда Культура сайзыралының төвүн туткан, 16 муниципалдыг модельдиг библиотекаларны, культура албан черлеринде 3 концерт залдары ажыттынган. Уругларның уран чүүлүнүң 3 школаларын хөгжүм херекселдери, өөредилге материалдары болгаш дериг-херекселдер-биле хандырган, 5 фортепианоны саткан, ада-чурт киноларын көргүзер 4 кинозалды ажыдып, көдээ черлерге 6 автоклубту саткан. Оон аңгыда культура албан черлериниң болгаш көдээ культура ажылдакчыларының 41 чогаадыкчы эгелээшкиннерин деткээн, оларның 28-зи – көдээ албан черлеринии болза, 13-ү – көдээ культура ажылдакчыларының тергиин ажылдары. Муниципалдыг 3 музейни техниктиг дериг-херекселдер-биле хандырып, 716 культура ажылдакчыларының эртем-билиин бедидип, “Культураның волонтерлары” программаже 1797 эки турачыларны хаара туткан (добро.ру порталдан медээлер).
«Кадык камгалал» национал төлевилел күүселдези-биле Тывада кадык камгалалының 61 объектизин тудуп, ажыглалче киирген, ооң иштинде 51 фельдшер-акушер пунктузу база 10 эмнелге амбулаториязы бар, ол ышкаш 16 кадык камгалал албан черлеринге капиталдыг септелгени чоруткан. Көжүп чоруур 18 ФАП-ты база 3 эмнелге комплекизин, аарыг кижилерни чедип шинчииринге болгаш сөөртүрүнге, лабораторлуг материалдар дажыырынга 39 чиик машинаны саткан. 2019 чылдан 2024 чылга чедир 545 санныг эмчи дериг-херекселдери саттынган.
«Айыыл чок шынарлыг оруктар» национал төлевилел күүселдези-биле 260 км ниити хемчээлдиг 136 орукту эки байдалче киирген, Улуг-Хемни кежир 6 көвүрүгнү тудуп, республиканың чедери берге черлеринче оруктарны экижиткен. Орук шимчээшкининиң дүрүмнерин сагыырын күштелдирери-биле фото-видео тырттырар 69 системаны база 1 автоматчыткан деңзилиг контроль пунктузун тургускан, 21 светофорну эде кылган, чадаг кижилер эртер 15 оруктарны чаарткан.
Республикада 2025 чылда «Өг-бүле», «Узун болгаш идепкейлиг назын», «Аныяктар болгаш уруглар», «Амыдыралдың инфраструктуразы», «Экологтуг чаагай чорук», «Туризм», «Ужудукчу чок авиация системалары», «Шынарлыг болгаш чижилгелиг экономика», «Медээлер экономиказы база чурагайлыг эде тургузуушкун», «Делегей кооперациязы болгаш экспорт» база «Аъш-чемниң айыыл чок чоруунга технологтуг хандырылга» деп чаа национал төлевилелдерни боттандырар сорулгалар-биле ажылдар эгелээн.
Ажылдың кол угланыышкыннары өскерилген, ынчалза-даа ажы-төлдүг өг-бүлелерни бүгү талалыг деткиири, хамаатыларның кадыкшылы, өөредилгениң хөгжүлдези, таарымчалыг болгаш айыыл чок чурттаар байдалды тургузары дээш, оон-даа өске кол угланыышкыннар колдуунда ол-ла хевээр арткан.
Владислав Ховалыг национал төлевилелдерниң чаа хевирлери-биле ажылдаарда, алган арга-дуржулгага даянып, эң-не экилерин ажыглаары кончуг чугула деп демдеглээн.
Тыва Республиканың девискээринге национал төлевилелдерни боттандырарынга улуг үлүг-хуузун киирген ажылдакчыларга, ол ышкаш аңгы-аңгы яамыларның төлевилел командаларынга шаңналдарны Чөвүлел хуралының түңнел кезээнде тывыскан.
Национал төлевилелдерни боттандырарынга хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш Тыва Республиканың Баштыңының өөрүп четтириишкинин дараазында ажылдакчылар алган:
- Донгак Ай-кыс Аясовна, Тыва Республиканың Өвүр кожуун чагырга даргазының оралакчызы албан-хүлээлгениң күүседикчизи;
- Оюн Ольга Борисовна, Тыва Республиканың культура яамызының экономиктиг санаашкын, эрге-хоойлу, кадр база организастыг хандырылга килдизиниң кол специализи;
- Донгак Улана Анатольевна, Тыва Республиканың Араг-арыг болгаш бойдус яамызының күрүне программалары болгаш бюджет планнаашкыны килдистиң консультантызы;
- Ондар Айланмаа Алдын-ооловна, Тыва Республиканың Медицинаның информас-аналитиктиг төвүнүң кадык камгалал адырында төлевилелдер күүселдезинге мониторинг килдизиниң кол специализи;
- Ондар Баярмаа Алдын-ооловна, Тыва Республиканың Медицинаның информас-аналитиктиг төвүнүң кадык камгалал адырында төлевилелдер күүселдезинге мониторинг килдизиниң кол специализи;
- Оруспай Юрий Делгер-оолович, Тыва Республиканың көдээ ажыл-агый сайыды;
- Хертек Алексей Викторович, Тыва Республиканың Баштыңының Администрация база Тыва Республиканың Чазак Аппарадының төлевилел ажыл-чорудулгазы эргелелдиң регионалдыг төлевилелдерниң методологиязын болгаш күүселдезин үдээр килдистиң консультантызы.
«Кадык камгалал» национал төлевилелдиң эң эки төлевилел командазы» номинацияга Тыва Республиканың Кадык камгалал яамызын, «Демография» национал төлевилелдиң сорулгаларын чедип алырынга үлүг-хуузун кииргени дээш» Тыва Республиканың Күш-ажыл болгаш социал политика яамызын, «Культура» национал төлевилелди чедиишкинниг боттандырганы дээш» Тыва Республиканың Культура яамызын, «Экология» национал төлевилелди чедиишкинниг боттандырганы дээш» Тыва Республиканың Арга-арыг болгаш бойдус яамызын, «Айыыл чок болгаш шынарлыг оруктар» национал төлевилелди чедиишкинниг күүсеткени дээш» республиканың Орук-транспорт комплекизиниң яамызын демдеглээн.