Май 28-те, Россияда кызыгаар камгалакчызының хүнүн, азы кызыгаар шериглериниң хүнүн демдеглеп турар. Чурттуң болгаш ооң кызыгаар тургузуунуң төөгүлүг чаңчылдарын эгидер сорулга-биле ол хүннү Россия Федерациязының Президентизиниң 1994 чылдың май 23-те үндүрген Чарлыы-биле тургускан.
Тываның найысылалынга ол хүнге тураскаадып «Аъттыг кызыгааржы» тураскаалды ажыткан. Тываның Чазааның, 2061 дугаарлыг шериг кезээниң офицерлер чыыжының, хөй-ниити организацияларының болгаш шериг албанныглар өг-бүлелериниң деткимчези-биле кылган тураскаалды Россияның федералдыг айыыл чок албанының Тывада кызыгаар эргелелиниң чанында тургускан. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг кызыгаар шерииниң эрес-дидим дайынчыларынга тураскааткан скульптурлуг композицияның байырлыг ажыдыышкынынга киришкен.
Ырадыр көрүп алган, шериг хептиг кижини тураскаалда шуткаан. Бир холу-биле аъдының тынын тырттып алгаш, өске холунда - дуранныг. Тураскаалдың автору – скульптор Шолбан Тарачи. «Ада-чурттуң Улуг дайынынга Тиилелгениң 80 чылында база 2061 чылдың шериг кезээниң 100 чылында тураскаадып 2025 чылдың май 25-те тургускан» деп сиилбээн бижикти тураскаалда быжыглаан. Келир салгалдың кызыгааржыларынга чагыглыг бижик суккан саваны тураскаалдың таваанда арттырган. Ону 2044 чылда номчуп болур.
Республика Баштыңы Владислав Ховалыг аъттыг кызыгааржының овур-хевири тыва чонга таныш дээрзин демдеглээн. «Кызыгаар камгалакчыларының салгалдары-биле тыва черниң сүлде-сүзүү болгаш ужур-чаңчылдары тураскаалда сиңген» - деп, демдеглээн.
Владислав Ховалыг тыва кызыгааржыларга профессионал байырлалы-биле байыр чедиргеш, кызыгаарда албан-хүлээлге кезээде эрес-дидим дайынчыларның ажылы, дайынчы акы-дуңмалышкы, Ада-чуртунга бердинген чоруктуң школазы болуп чораан болгаш болуп артар деп онзалап демдеглээн. Ол ышкаш тураскаалды тургузар эгелээшкинниң авторларынга, чогаадыкчы бөлүкке болгаш хоорайның чөөн талазын чаагайжыдарынга идепкейлиг киржип турар Россияның ФАА-ның Тыва Республика талазы-биле кызыгаар эргелелиниң удуртулгазынга өөрүп четтиргенин илереткен.
«Ада-чурттуң камгалакчызының чылында база Улуг Тиилелгениң 80 чылында фашистиг эжелекчилерниң согуун бир дугаар алган совет кызыгааржыларның маадырлыг чоруун болгаш тоолчургу чедиишкиннерин сактып тур бис. Тускай шериг операциязының үезинде кызыгааржыларның көргүскен маадырлыг, эрес-дидим чоруун онзалап демдеглеп тур бис» - деп, Владислав Ховалыг чугаалаан.
Россияның ФАА-ның Тывада кызыгаар эргелелиниң төөгүзү 1921 чылда Тыва Арат Республикадан ырак эвесте Ермаковское суурга Енисей губерниязының кызыгаар отрядын тургусканындан эгелээн. Сөөлүнде ол отрядты Красноярскиниң кызыгаар отряды кылдыр эде тургузуп, ССРЭ-ниң составынче Тываның киргениниң соонда бээр шилчиткен. Кызыгаар камгалакчылары 1300 километр узун орус-моол кызыгаар участоктарының бирээзи Моол-биле күрүне кызыгаарын кадарып турарлар.
Эргелелдиң командазы чүс чыл дургузунда күрүне кызыгаарының тыва участогун кадарар, камгалаар даалгаларны чедиишкинниг күүседип, бедик профессионал чоруун, ажылынга бердингенин көргүзүп, национал айыыл чок чоруктуң бүзүрелдиг чоруун хандырып турар.