Бөгүн Тываның Чазаанга “Тыва Республиканың муниципалдыг тургузуглар чөвүлели” ассоциацияның Х съездизи болуп эрткен. Ооң ажылынга республиканың 19 муниципалдыг тургузугларының даргалары болгаш баштыңнары киржип, 2024 чылда кылган ажылдарын түңнеп, 2025 чылда мурнады боттандырар ажыл-чорудулгазын чугаалашкан.
Оон аңгыда Тыва Республиканың Чазааның Даргазының оралакчызы Айдың Чюдюк, Тыва Республиканың экономиктиг сайзырал болгаш үлетпүр сайыдының албан хүлээлгезин күүседип турар Снежана Ховалыг, ТР-ниң Дээди Хуралының (парламентизиниң) күрүне тургузуу болгаш тус чер бот-башкарылга комитединиң даргазы Людмила Осмоловская олар база киришкен.
«Бот-башкарылгазының дээди чадазында муниципалдыг тургузуглар чурттап турар девискээрлерин хөгжүдүп сайзырадыр база ооң чурттакчыларның чаагай чоруун хандырар дээш демниг ажылдап турар - деп, муниципалдыг тургузуглар чөвүлелиниң ассоциация даргазы Ирина Казанцева бодунуң илеткелин эгелээн. - 2024 чыл муниципалдыг тургузуглар чөвүлелинге чымыштыг чыл болган. Бо чылын республиканың хоойлужудулга эрге-чагыргазынче болгаш 8 муниципалдыг районнуң төлээлекчи органынче, 64 суму чагыргаларынче база 1 хоорай төлээлекчилеринче соңгулдалар болуп эрткен. Ол ышкаш ССРЭ-ниң составынче ТАР-ның каттыжып киргениниң 80 чылын база Кызыл хоорайның 110 чылын байырлап эрттирген. Чөвүлел бүгү ажылдарны күрүне эрге-чагыргазы, хамааты ниитилел институттары база аңгы-аңгы организациялар-биле кады демнежип эрттирген. Ылаңгыя Кызыл хоорайның, Кызыл, Чөөн-Хемчик, Өвүр болгаш Таңды кожууннарның төлээлекчи органнарның ажылы макталга төлептиг” – деп, демдеглээн.
Өвүр кожуун чагырга даргазының экономика болгаш инвестиция политиказының талазы-биле оралакчызы бооп ажылдап турган Артыш Өнер-оолович Ондар бүгү чуртка чартык мобилизацияны чарлаптарга, тускай шериг опреациязынче эки тура-биле аъттанган. Чурттуң президентизи “Маадырларның үези” төлевилелди чарлаптарга, мурнуку одуругга тулчуп-даа турза, Артыш ол төлевилелдиң конкурузунга шилилдени эрткеш, РФ-тиң Президентизиниң чанында я Россияның улус ажыл-агый болгаш күрүне албанының академиязынга билиин бедиткеш, шынзылганы алган. Ам-даа мурнуку одуругда тулчуп чоруур бистиң үениң шак мындыг Маадырлары, муниципалдыг ажылдакчылары – бистиң маадырларывыс деп онзалап демдеглээн.
Кожуун, суурларда ТШО киржикчилеринге болгаш оларның өг-бүлелеринге ачы-дуза чедирилгези доктаамал чоруп турар. Тускай шериг операциязынче чоруткан оолдар оларның өг-бүлелерин деткип турарын билген турар ужурлуг деп демдеглээн.
Республиканың муниципалдыг тургузуглар бот-башкарылгазы тускай шериг операциязында өөнүң ээлери, оолдары, дуңма-акылары киржип турар иелерге янзы-бүрү хемчеглерни эрттирип турар. Өвүр кожууннуң Баштыңы-Төлээлекчилер хуралының даргазы Анай-Хаак Лопсан-Серен дайынчының авазы бооп хемчеглерде киржип турарын онзалап демдеглээн.
Бо чылдың декабрь 17-да “Бараан болуру” деп бүгү-российжи муниципалдыг шаңнал дээш ийиги конкурска стартты берген. Ында 10 аңгы угланыышкынга идепкейлиг киржиринче албан-хаакчыларны кыйгырган.
“Мэрлер школазы” деп муниципалдыг албан-хаакчылар белеткелинде Чөөн-Хемчик кожуун чагырга даргазының оралакчызы Айдыс Куулар өөренип турар.
Ол ышкаш “Биче төрээн чериниң улуг шиитпирлери” муниципалдыг ажылдар шуулганы улуг сонуургалды болдурган. “Чербиниң кежээлери” фестиваль, ТШО киржикчилерин деткээн “Төрээн одааның чылыы” (Өвүр), “Кызыл – фронтуга”, аныяк кадрларны деткээн “Мээң найысылалым” (Кызыл) дээш өске-даа төлевилелдер үнелелди алган. Шемижилер чайын саржаг, ааржы, курут, чөкпек дээш, тыва чемнер кылырынга мөөрейни эрттиргеш, тиилекчиге бызаалыг инекти тыпсып турары эки үлегер деп демдеглээн.
Республикада муниципалдыг албанның алдарын бедидип, профессионал деңнелин доктаамал бедидер кылдыр “тергиин муниципалдыг албан хаакчы” ат дээш конкурсту бо чылын эрттирип эгелээн. Каа-Хем кожуун чагырга даргазының бирги оралакчызы Марианна Спириновна Ондар “Муниципалдыг удуртулга болгаш чоннуң хамааты инициативаларын сайзырадыры” деп угланыышкынга тиилээн. Барыын-Хемчик кожуун чагыргазының албан-хаакчызы Татьяна Сарыгларовна Серин “Социал хөгжүлде” деп угланыышкынга тиилээн. А Кызыл хоорай мэриязының экономика эргелелиниң начальниги Валерия Төмүр-ооловна Кыргыс “Дагдыныкчы” деп угланыышкынга тиилекчи болуп, тулган муниципалдыг албан хаакчы адын бадыткаан.
Муниципалдыг тургузуглар боттарының орулгаларын көвүдедип, ооң чаа дөстерин тып, бюджет акша-хөреңгизин чөптүг ажыглап, чурттакчы чоннуң амыдырал байдалын экижидеринче угланган хөгжүлдени чедип алыры – кол сорулгаларның чамдыызы ол деп айыткан.
Хөй-ниити болгаш муниципалдыг ажылынга көскү чедиишкиннерни чедип алган албан хаакчыларга күрүне шаңналдарын тывыскан.
РФ-тиң Президентизи В.В. Путинниң Өөрүп четтириишкин бижиин Арина Маадыр-ооловна Чамбалга тывыскан. РФ-тиң Президент Администрациязының удуртукчузунуң бирги оралакчызы С.В. Кириенконуң Өөрүп четтириишкининге ассоциацияның күүсекчи директору Людмила Ывыевна Кара-Сал төлептиг болган. Тус чер бот-башкарылгазын хөгжүдер ассоциацияның дээди чөвүлелиниң президимунуң шиитпири-биле “Тус чер бот-башкарылгазын хөгжүткени дээш” медаль-биле Артур Маадырович Монгалды шаңнаан.
Тыва Республиканың Баштыңының Өөрүп четтириишкиннерин Барыын-Хемчик кожууннуң Барлык сумузунуң дарагзы Айдыс Бойдуга, Бии-Хем кожуун чагырга даргазының оралакчызы Орлан Байкарага, Тес-Хем кожууннуң Төлээлекчилер хуралының даргазының оралакчызы Гамилия Кыргыска, Өвүр кожууннуң Солчур суму чагыргазының даргазы Аржана Самбууга, Чөөн-Хемчик кожуун чагырга даргазының оралакчызы Айдыс Кууларга, Хөндергей сумузунуң баштыңы - Төлээлекчилер хуралының даргазы Айдаш Дун-Кууларга, Улуг-Хем кожуннуң Төлээлекчилер хуралының даргазының оралакчызы Сергек Анай-оолга чарлаан.
Тыва Республиканың Баштыңының Хүндүлел бижиин Бии-Хем кожуун чагырга даргазының оралакчызы албан хүлээлгени күүседип турар Саян Чашпан-оолга тывыскан.