Республиканың шупту чурттакчыларынга биче чурттакчылыг черлерге чурттаар оран-сава тударынга чер участоктарын халас алыр арганы берип турар Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның «Чедингир чер» деп хоойлужудулга эгелээшкинин Тываның парламентарийлери деткээн.
Ноябрь 29-та, Тыва Республиканың Дээди Хуралының (парламентизиниң) дөрткү чыыжының бирги сессиязының алдыгы ээлчеглиг хуралында, Тываның Дээди Хуралының депутаттары «Чер дугайында» Конституция хоойлузунче өскеритилгелер киирер дугайында хоойлу төлевилелин ийиги болгаш үшкү төнчү номчулгазында хүлээп алган.
Түңнел номчулга мурнунда, төлевилелдиң ажылдакчылары - Тываның Чер болгаш өнчү хамаарылгаларының яамызы Тываның прокуратуразындан база РФ-тиң Юстиция яамызының Тывада эргелелинден келген санал-оналдарны хүлээттинген төлевилелче киирген. Сайыт Аян Допуй-оолдуң онзалап демдеглээни болза, хоойлу төлевилелинче сагындырыглар колдуунда редактор-техниктиг угланыышкынныг болгаш, ооң концепциязын өскертпээн.
Тываның Баштыңының даалгазы езугаар ажылдап кылган хоойлу төлевилелинче хүлээп алган өскерилгелерниң кол утказы: республика девискээринде бүрүткеттинген Тываның кандыг-даа чурттакчызы 10 муңдан хөй эвес чурттакчылыг черлерниң бирээзинге чер участогун ап болур, тудуг планнаашкынының дүрүмнери-биле көрдүнген хемчээлге хууда чуртталга бажыңын тударын чаңгыс катап халас ажыглап болурун сагындыраал.
Чер участогун халас бээриниң кол негелдези – ону алган хамаатылар аңаа 5 чыл дургузунда чурттаар оран-саваны тудуп, бодунуң өнчүзү кылдыр бүрүткедир ужурлуг. Бир эвес ол негелде күүсеттинмээн болза, халас ажыглаар керээни үзе чаргаш, чер участогун эгидер, база чер участогун чаңгыс катап алыр эргезин ажыглаан деп санаар.
Ооң-биле чергелештир Аян Допуй-оолдуң демдеглеп турары-биле алырга, хамаатыларның боттарының чурттаар оран-савазы, азы ооң мурнунда халас алган чер участоктары бар-даа болза, халас ажыглаар чер участогун алыр эргези бар. Чижээ, тускай шериг операциязының киржикчизи азы хөй ажы-төлдүг өг-бүле, ооң мурнунда хамаатыларның чиигелделиг категориялары кылдыр чер участоктарын халас ап турган болза, “Чер дугайында” конститусчу хоойлунуң хүлээп алган нормазы езугаар өске участокту республиканың өске чурттакчылары-биле деңге ап болур. Ол ышкаш ооң мурнунда ие капиталын чер азы чурттаар оран-сава садып алырынга ажыглаан хамаатылар айыттынган негелде езугаар участокту алыр эргелиг.
Участок алыр эргени ажыглаар арганы чүге тодаргай хуусаада ажыглаары көрдүнгенин сайыт сагындырган. Кызыгаарлаашкыннар чер участоктарынга чиижең садыглашкынны чайладып, хамаатыларның чурттаар суурун шилиирге база тудуунга харыысалгазын улгаттырар ужурлуг. Ооң-биле чергелештир, ачы-дуза ажыглакчызы черни халас ажыглаарындан аңгыда, черинге бажыңын туткаш, рынок өртээнге бодаарга элээн каш катап чиик кадастр өртек-үнези-биле бүрүткедир, ол сорулгаларга хоойлу езугаар хуусаада кызыгаарлаашкын чок.
Көдээ суурларның комплекстиг хөгжүлдезин база хамаатыларның чурттаар оран-сава эргелерин боттандырарынга немелде деткимче кылдыр, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның бо чылдың июль айда чарлаан эгелээшкини-биле «Чедингир чер» төлевилел боттанып турар. Ол хемчег регионда чүгле чуртталга бажыңнарының тудуунуң өзүлдезинге эвес, а Тываның суурларынче чурттакчы чонну, эртем-билиглиг специалистерни хаара тударынга идигни бээр ужурлуг.
«Чер дугайында» Тыва Республиканың Конститусчу хоойлузунуң чаа нормазы-биле чер участоктарын алырының негелделеринге хамаарышкан айтырыглар чондан ам-даа кээп турары-биле, регионнуң Чер өнчүзүнүң яамызы чер участоктарын бээриниң чурумун МИЧ-де калбаа-биле тайылбырлап турар.
Тодаргай тайылбырны алыр дизе, яамының дараазында адрезинче барып, азы долгап болур: Калинин кудумчузу, 1Б, каб. 328, 332, тел. 8(39422)6-37-01, 6-36-90.
Чер болгаш өнчү-хөреңги яамызы чер участоктарын бээриниң чурумун, база билдириишкинге кожар документилериниң даңзызын ажылдап кылган, Тываның Чазааның хуралынга хоойлуну бадылаан соонда, ол күш кирер.